Улаанбаатарын дундуур явдаг төмөр зам: давуу тал өндөр өртөгтэй хамт ирдэг
Монгол Улсын нийслэл Улаанбаатарын төвөөр өдөр бүр дамждаг цорын ганц төмөр зам хотод хоёр нүүртэй үйлчилж байна — нэг талаас худалдаа, зорчигч тээврийн шууд хаалга, нөгөө талаас түгжрэл, аюулгүй байдлын тогтмол эрсдэл. Энэ зөрчлийг шийдэх 850 сая ам.долларын тойрог замын төсөл анх амласан хугацаанаасаа дор хаяж нэг жилээр хоцорсон нь асуудлыг ойрын хугацаанд бүрэн шийдэхгүй байгааг харуулж байна.
Давуу тал: Хотод байршсанаар юу олдог вэ?
Хот өөрөө энэ шугамын дагуу байрласан тул нийслэлийн бизнесүүд нэмэлт тээвэрлэлтгүйгээр төмөр замын үйлчилгээг шууд авдаг гэж салбарын төлөөлөгчид тэмдэглэдэг. “Улаанбаатар төмөр зам” ХНН-ийн мэдээлснээр 2026 оны эхний хагас жилд компани 17.4 сая тонн ачаа тээвэрлэсэн нь өмнөх оны мөн үеэс 9.3 хувиар өссөн бөгөөд энэ бүхэн хотын төвд байрлах дэд бүтцээр дамжсан.
Зорчигчдын хувьд ч давуу тал бий. Улаанбаатарын төв өртөө хотын зүрхэнд байрладаг тул Бээжин, Москва чиглэлийн олон улсын галт тэрэг, мөн Замын-Үүд, Сайншанд, Дархан, Эрдэнэт зэрэг дотоодын чиглэлийн зорчигчид алслагдсан терминал руу нэмэлт тээвэрлэлт хийлгүйгээр шууд хот руу орж, гарах боломжтой.
Мөн 1956 оноос хойш тасралтгүй ажилласан энэ шугам нь Орос, Хятадын төмөр замын сүлжээтэй холбогдсон, аль хэдийн туршигдсан дэд бүтэц юм. Шинэ тойрог зам барихад 850 сая ам.доллар зарцуулж байгаатай харьцуулбал одоо байгаа шугамыг ашиглах нь хямд байсаар ирсэн.
Сул тал: Яг тэр байршил ямар өртөг үүсгэдэг вэ?
Гэвч энэ л давуу талыг өгдөг байршил тогтмол өртөг төлүүлж ирсэн. Авто зам, төмөр зам 1949 оноос хойш нэг түвшинд огтлолцож ирсэн бөгөөд хот томрох тусам энэ нь өдөр тутмын түгжрэлийн гол шалтгаануудын нэг болжээ.
Аюулгүй байдлын хувьд ч ноцтой асуудал бий. Хотоор өдөр бүр дамжин өнгөрдөг галт тэргээр түлш, бензин, хий зэрэг аюултай ачаа тээвэрлэдэг. “УБТЗ” ХНН-ийн хэмжээнд нийт 356 гарам байгаагийн 51 нь өндөр эрсдэлтэйд тооцогддог бөгөөд хамгийн их ачаалалтай гармуудын нэгээр өдөрт дамжих автомашины тоо 2020-2025 онд хоёр дахин өсжээ.
Хот төлөвлөлтийн хувьд ч зардал өндөр. Төмөр замын шугам хотыг хоёр хуваасан мэт үйлчилдэг тул Таван шарын гарам, Геологийн төв лаборатори, “Хермес” төв, Нарантуул зэрэг дөрвөн байршилд тусгайлан нүхэн гарц барих шаардлага гарсан.
Хамгийн том нотолгоо нь өөрөө шийдэл: дээрх сул талуудыг засахын тулд Засгийн газар 850 сая ам.долларын шинэ тойрог зам барихаар шийдсэн. Гэхдээ энэ санхүүжилтийн эх үүсвэр нь зээл, бонд эсвэл шууд төсвийн хөрөнгө эсэх нь олон нийтэд ил тод тайлбарлагдаагүй байгаа нь Монгол Улсын төсөв аль хэдийн орлогын дутагдалтай нүүр тулж буй үед анхаарал татаж байна.
Зэрэгцээ өрнөж буй Улаанбаатарын трамвайн хоёрдугаар шугамын тендерт ч 28 жилийн эргэн төлөлтийн хугацаанаас болж хувийн хэвшлийн нэг ч оролцогч санал ирүүлээгүй нь хотын тээврийн асуудлыг цогцоор нь шийдэх төслүүдийн санхүүжилт хэр найдвартай болохыг эргэлзээтэй болгож байна.
Цаашид харах зүйл
Одоо хэрэгжиж буй шийдэл нь эдгээр давуу болон сул талын тэнцвэрийг хайсан оролдлого юм. Зөвхөн ачаа болон аюултай тээврийг хотоос гаргаж, зорчигчийн шууд хүртээмжийг хотод нь үлдээхийг зорьж байна.
Шугам 2026 онд бодитоор ашиглалтад орох эсэх, мөн санхүүжилтийн эх үүсвэр тодорхой болох эсэх нь хотын түгжрэл, аюулгүй байдлын асуудал бодитоор хэзээ шийдэгдэхийг тодорхойлно.
Эх сурвалж: “Улаанбаатар төмөр зам” ХНН, Зам, тээврийн яам, Нийслэлийн Засаг даргын Тамгын газар, Үндэсний статистикийн хороо
