Хийн хоолой, ДЦС-3: Владивостокийн уулзалтаас юу гарав?
Ерөнхий сайд Н.Учрал 2026 оны 9 дүгээр сарын 2-нд Владивостокт болсон Дорнын эдийн засгийн чуулга уулзалтын үеэр ОХУ-ын Ерөнхийлөгч В.Путинтэй уулзаж, эрчим хүч, тээвэр, дэд бүтцийн хамтын ажиллагааг эрчимжүүлэхээр тохиролцов. Мөн 9-р сарын 2-нд Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх ч Путинтэй тусад нь уулзаж, ижил сэдвүүдээр санал солилцсон байна. Хоёр уулзалтад хамгийн тод гарч ирсэн хоёр төсөл бол — Монголоор дайрах байгалийн хийн хоолой, мөн Улаанбаатарын ДЦС-3-ын өргөтгөл.
"Союз-Восток": 20 гаруй жил ярьсан хоолой ахин хөдөлж байна
Оросоос Хятад руу байгалийн хий нийлүүлэх "Сибирийн хүч-2" төслийн Монголын нутгаар дайрах хэсгийг "Союз-Восток" гэж нэрлэдэг. Гол тоо баримтууд:
- 960 км урттай, Монголын хойд хилээс урд хил хүртэл, Дархан, Улаанбаатар, Чойр, Сайншанд хотуудыг дайрна.
- Бүрэн ашиглалтад орсны дараа Хятад улс жилд 98 тэрбум шоо метр хий авах боломжтой болно.
- Барих зардал 2023 оны тооцоогоор 10-13 тэрбум ам.доллар.
- Монгол Улс маршрутыг баталсан бөгөөд барилгын ажил эхлэхээс өмнө байгаль орчны үнэлгээг хийж дуусгах шатандаа явж байна.
Монголд ямар ач холбогдолтой вэ? Хоолой дайрч өнгөрөх хотуудыг (тухайлбал Улаанбаатарыг) байгалийн хийгээр дулаанаар хангах боломж нээгдэж, эрчим хүчний салбарын нүүрснээс хараат байдлыг бууруулах боломжтой.
Гэвч энэ төсөл 20 гаруй жил тасалдал, хойшлолттой явж ирсэн түүхтэй. Хятадын тал хэлэлцээг удаашруулж байгааг "Financial Times" сэтгүүл 2025 оны тавдугаар сард мэдээлж байсан бөгөөд, хэрэв Орос, Хятад хоёр Монголыг тойрч, өөр чиглэлээр (Ковыктинскийн орд эсвэл Красноярскийн хязгаараар дайруулан) гуравдах шугам барихаар шийдвэл, Монгол энэ том дэд бүтцийн боломжоос бүрмөсөн гадуур үлдэх эрсдэлтэй.
ДЦС-3: 56 жилийн настай, санхүүгийн хямралтай станц
Хоёр дахь төсөл бол Улаанбаатарын дулаан хангамжийн 32%, төвийн бүсийн цахилгааны 16%-ийг дангаараа хангадаг Дулааны гуравдугаар цахилгаан станц. Станцын нөхцөл байдал:
- 56 жил тасралтгүй ажилласан тул тоног төхөөрөмжийн ихэнх нь хуучирсан, турбин шинэчлэлт шаардлагатай.
- Санхүүгийн хувьд хүндрэлтэй: авлагын хэмжээ 38 тэрбум төгрөг, нийт өр төлбөр 37.5 тэрбум төгрөг.
- 2024 оны 12 дугаар сард Монгол, Оросын Засгийн газар хоорондын хэлэлцээр УИХ-д өргөн баригдсан — эхний ээлжинд 50 МВт-ын шинэ станц барьж, дараа нь хуучин 48 МВт-ын нэгжийг буулгаад оронд нь 250 МВт-ын шинэ станц барихаар төлөвлөжээ.
- 2026 оны 6-р сарын 20-нд УИХ-ын дарга С.Бямбацогт станцад биечлэн ажиллаж, энэ асуудлыг зөвхөн салбарын бус үндэсний аюулгүй байдлын түвшний стратегийн асуудал гэж тодотгосон.
- 2026 оны 9-р сарын 2-нд Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх, Путин хоёр яг энэ өргөтгөл, шинэчлэлийн ажлыг эрчимжүүлэх талаар дахин санал солилцов.
Барилгын салбарт:
Хоёулаа асар том дэд бүтцийн барилгын төсөл: 960 км хоолой дагуух компрессорын станц, зангилаа байгууламж, мөн 250 МВт-ын шинэ дулааны цахилгаан станцын барилга угсралт — эдгээр нь бетон, ган хийц, барилгын материалын том эрэлт үүсгэх төслүүд. Гэхдээ хоёулаа мөн адил Оросын шийдвэрээс хараат байдгийг анхаарах хэрэгтэй: хийн хоолойн хувьд эцсийн шийдвэр Хятадын хурдаас, ДЦС-3-ын хувьд санхүүжилт, хэлэлцээрийн эцсийн батлагдалтаас шалтгаална. Өөрөөр хэлбэл, 9-р сарын 2-3-ны уулзалтууд "цаашид хамтран ажиллахаар тохиролцов" гэсэн түвшинд байгаа бөгөөд, өмнөх 20 жилийн түүхийг харгалзвал, тодорхой хугацаа, гэрээ гарын үсэг зурагдах хүртэл салбарын компаниуд хэт эрт баяр хийхээс сэргийлэх нь зүйтэй.
Эх сурвалж: Урьг.мн (2026.09.03), ТАСС/Монцамэ, Монголиан Майнинг Жоурнал, ikon.mn, УИХ-ын мэдээллийн газар, Өглөө.мн
