Ираны дайн дахин хурцдаж, газрын тосны үнэ 6 долоо хоногийн дээд түвшинд
2026 оны 2 дугаар сарын 28-нд АНУ, Израиль хоёр Ираны эсрэг цохилт өгснөөр эхэлсэн дайн бараг долоо сарын турш үргэлжилж, хэд хэдэн удаа хурцдаж, тайвширсаар ирсэн бөгөөд энэ долоо хоногт дахин мэдэгдэхүйц хурцдав.
Дайны түүхэн тойм — үнэ яаж хэлбэлзсэн бэ
- 2-р сарын 28: АНУ, Израилийн цохилтоор дайн эхэлж, Brent тос шууд огцом өсч эхэлсэн.
- 3-р сарын 30: Йемений Хутичууд Израиль руу анхны цохилтоо өгснөөр дайн тэлж, Brent $115.66-д хүрсэн — энэ бол 1990 оны Персийн буланы дайнаас хойшхи сарын хамгийн том өсөлт байв.
- 4-р сарын 30: Дайны оргил үеийн үнэ $126-д хүрсэн (дайны өмнөхөөс 38%-иар өндөр).
- 7-р сарын 2: Катарын зуучлалаар АНУ, Ираны хооронд эвлэрлийн санамж бичгийн талаар "эерэг ахиц" гарсны дараа Brent $71-д унасан — дайны өмнөх түвшинд бараг буцаж ирсэн.
- 8-р сарын 10: Иран Ормузын хоолойг нээхийн тулд "томоохон буулт" шаардсанаар Brent дахин $84-т өссөн.
- 9-р сарын 1-4: АНУ, Иран дахин пуужингийн цохилт солилцож, Иран Кувейт рүү дрон, пуужин илгээсний дараа Brent $95-96.20-д хүрч, 6 долоо хоногийн дээд түвшинд гарав.
Яагаад Ормузын хоолой чухал вэ
Ормузын хоолойгоор дэлхийн газрын тосны 20 орчим хувь дамждаг. Иран өдөрт 3.3 сая баррель (дэлхийн нийлүүлэлтийн 3%) тос үйлдвэрлэж, үүнээсээ 1.5 сая баррелийг голчлон Хятад, Туркруу экспортолдог. Иймд Ормузын хоолойд ноцтой тасалдал гарвал зөвхөн Ираны бус, бүс нутгийн бусад томоохон экспортлогч (Ирак, Кувейт, Саудын Араб)-ийн нийлүүлэлт мөн эрсдэлд орно.
Гэхдээ тэнцвэртэй харахын тулд: АНУ-ын Эрчим хүчний сайд Крис Райтын мэдээлснээр, энэ долоо хоногийн Даваа гарагт Ормузаар 17 сая баррель тос дамжсан нь дайн эхэлснээс хойшхи хамгийн өндөр өдрийн хэмжээ байв. Ираны Иракийн экспорт (8-р сард дунджаар өдөрт 2.35 сая баррель) мөн тогтвортой хэвээр байгаа бөгөөд Саудын Араб 10-р сарын нийлүүлэлтийн үнээ өөрчлөөгүй нь нийлүүлэлтийн хязгаарлалт тайвширч байгааг илтгэж болзошгүй. Өөрөөр хэлбэл, үнийн өсөлт голчлон эрсдэлийн урамшуулал (risk premium)-аас үүдэлтэй бөгөөд бодит нийлүүлэлтийн тасалдал одоохондоо хязгаарлагдмал байна.
Монголд ямар нөлөөтэй вэ
Монгол Улс шатахуунаа гол төлөв ОХУ (95%), БНХАУ (5%)-аас импортолдог тул Ормузын хоолойгоос шууд физик хамааралгүй. Гэвч дэлхийн газрын тос нэг зах зээл тул:
- Орос, Хятадын экспортлогчид дотоод үнээ дэлхийн үнэтэй уялдуулан тохируулдаг тул Монголын шатахууны импортын өртөг өсөх эрсдэлтэй.
- Барилгын салбарт шууд нөлөөтэй: тээвэр, барилгын машин механизмын түлшний зардал, улмаар материал тээвэрлэлтийн өртөг өснө.
- Өмнөх нийтлэлд дурдсанчлан, Монгол Улс БНХАУ-аас авах шатахууны хэмжээг 30%-д хүргэх зорилт тавьсан (одоогоор ердөө тавны нэг орчимд хүрсэн) ч, БНХАУ өөрөө дэлхийн зах зээлээс тос худалдаж авдаг тул энэ төрлийн геополитикийн шок тэр зорилтод хүрэх зардлыг нэмэгдүүлж болзошгүй.
- Алт мөн аюулгүй хөрөнгө болж дэлхийн зах зээлд $4,480 орчим унц-д ойртож байгаа нь — Монголын алтны экспортод эерэгээр нөлөөлж болзошгүй тал бий (сөрөг зөвхөн шатахуунд, эерэг нөлөө алт, зарим төрлийн ашигт малтмалд байж болно).
Цаашид харах зүйл
Дайн эхэлснээс хойш үнэ хэд хэдэн удаа мэдэгдэхүйц хэлбэлзсэн түүхийг харгалзвал, нэг өдрийн тоог "шинэ тогтмол түвшин" гэж дүгнэхээс зайлсхийх нь зүйтэй. Хамгийн чухал ажиглах зүйл бол Ормузаар дамжих бодит урсгал (одоогоор өндөр хэвээр) тасалдах эсэх — учир нь энэ тохиолдолд үнийн өсөлт олон дахин хурдацтай, тогтвортой болох эрсдэлтэй.
Эх сурвалж: OilPrice.com (2026.09.04), CNBC (2026.09.03), TradingEconomics, Al Jazeera, Gulf News
