Шатахууны үнэ өсөх дохио: Үйлдвэрлэлийн өртөг дахин дарамтад орох уу?

2026 оны зургаадугаар сард Украин ОХУ-ын газрын тос боловсруулах үйлдвэрүүдэд, тэр дундаа Москвагийн Капотня газрын тос боловсруулах үйлдвэр болон шатахууны агуулахуудад дроны цохилт өгснөөр дэлхийн шатахууны зах зээлд шинэ эрсдэл үүсээд байна. Капотня үйлдвэр нь Москва хотын бензиний хэрэгцээний 40%, дизель түлшний 50 орчим хувийг хангадаг стратегийн байгууламж юм.

Энэхүү нөхцөл байдал нь ОХУ-ын экспортын шатахууны өртөг, нийлүүлэлтийн тогтвортой байдалд дарамт үзүүлж эхэлсэн бөгөөд шатахуунаа голчлон ОХУ-аас импортолдог Монгол Улсын хувьд импортын өртөг, логистикийн зардал болон үйлдвэрлэлийн өртөгт нөлөөлөх эрсдэлийг нэмэгдүүлж байна.

Монголд ямар нөлөө үзүүлэх вэ?

Монгол Улс автобензин, дизель түлшний хэрэгцээнийхээ дийлэнх хувийг ОХУ-аас импортолдог бөгөөд нийлүүлэлт цаашид ч үргэлжлэх төлөвтэй байна. Гэвч Оросын газрын тос боловсруулах үйлдвэрүүдэд гарсан доголдол, дотоодын зах зээлээ нэн тэргүүнд хангах шаардлага болон дэлхийн зах зээлийн үнийн өсөлтөөс шалтгаалан экспортын шатахууны өртөг нэмэгдэх дарамт үүсээд байна.

Өөрөөр хэлбэл, Монгол Улс шатахуунаа ОХУ-аас авсаар байх боловч өмнөх түвшний үнээр тогтвортой нийлүүлэх нөхцөл хумигдах эрсдэл бий. Үүнийг 2026 оны дөрөвдүгээр сард байгуулсан Монгол–Оросын шатахууны хэлэлцээрээс ч харж болно. Тухайн үед хоёр тал АИ-92 автобензиний хилийн үнийг 705 ам.доллар/тонн түвшинд тогтворжуулахаар тохиролцсон ч АИ-95 автобензин болон дизель түлшний үнэ олон улсын зах зээлийн нөхцөл, нийлүүлэлтийн өртгөөс шалтгаалан өссөн талаар Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн яам мэдээлсэн.

Энэ нь нийлүүлэлт үргэлжилсэн хэвээр байсан ч импортын өртөг өөрчлөгдөж болохыг харуулсан бодит жишээ юм. Цаашид Оросын боловсруулах үйлдвэрүүдэд үзүүлэх дарамт үргэлжилбэл шатахууны экспортын үнэ, тээвэрлэлтийн зардал болон нийлүүлэлтийн нөхцөлд дахин өөрчлөлт орох боломжтой.

Үйлдвэрлэлд ирэх дарамт

Шатахууны үнэ өсөх нь зөвхөн автомашин хэрэглэгчдэд нөлөөлөх асуудал биш юм. Уул уурхай, цемент, барилгын материал, боловсруулах үйлдвэр, хөдөө аж ахуй, логистикийн салбаруудын хувьд дизель түлш нь үйлдвэрлэлийн үндсэн орцын нэг байдаг.

Түлшний үнэ өсөхөд:

• 🚛 Түүхий эдийн тээврийн зардал нэмэгдэнэ.
• 🏭 Үйлдвэрийн дотоод тээвэр, техник, тоног төхөөрөмжийн ашиглалтын өртөг өснө.
• 🏗️ Барилгын материалын хүргэлтийн зардал нэмэгдэнэ.
• 🚚 Холын зайн ачаа тээврийн тариф шинэчлэгдэх магадлал нэмэгдэнэ.
• 📦 Бүтээгдэхүүний эцсийн өртөгт нэмэлт дарамт бий болно.

Жишээлбэл, цементийн үйлдвэрүүд шохойн чулуу, нүүрс, гипс зэрэг түүхий эдийг уурхайгаас үйлдвэр хүртэл, дараа нь бэлэн бүтээгдэхүүнээ хэрэглэгчид хүргэх хүртэл авто болон төмөр замын тээврийг өргөн ашигладаг. Мөн карьерын техник, ачигч, экскаватор, хүнд даацын автомашинууд их хэмжээний дизель түлш хэрэглэдэг. Иймээс шатахууны үнэ өсөх нь зөвхөн тээврийн компанийн асуудал бус, нэг тонн цементийн үйлдвэрлэлийн нийт өртөгт шууд нөлөөлөх хүчин зүйл болдог.

Хэрэв шатахууны үнэ удаан хугацаанд өндөр түвшинд хадгалагдвал үйлдвэрлэгчид нэмэгдсэн зардлаа бүтээгдэхүүний үнэд бүрэн шингээх боломж тэр бүр байдаггүй. Үүний үр дүнд ашигт ажиллагаа буурах, хөрөнгө оруулалтын төлөвлөгөө хойшлох, өрсөлдөх чадвар сулрах зэрэг эрсдэл үүсдэг.

Логистикийн дараагийн сорилт

Сүүлийн жилүүдэд дэлхийн нийлүүлэлтийн сүлжээ зөвхөн эрэлт, нийлүүлэлтээс бус, геополитикийн эрсдэлээс улам их хамаарах болсон. Газрын тос боловсруулах үйлдвэрүүдэд өгч буй цохилтууд нь шатахууны зах зээлээр дамжин тээвэр, үйлдвэрлэл, барилгын салбарын өртөгт нөлөөлж, улмаар олон улсын нийлүүлэлтийн сүлжээнд шинэ дарамт үүсгэж байна.

Монголын хувьд шатахууны импортын өндөр хамаарал хэвээр байгаа нөхцөлд ийм төрлийн өөрчлөлтүүд нь зөвхөн шатахууны үнэд бус, үйлдвэрлэлийн өртөг, логистикийн зардал, улмаар барилгын материалын үнэ болон дотоодын инфляцад хүртэл нөлөөлөх эрсдэлтэй юм. Иймээс геополитикийн үйл явдал зөвхөн олон улсын харилцааны асуудал биш, үйлдвэрлэл, бизнесийн орчинд шууд нөлөөлөх эдийн засгийн хүчин зүйл болсоор байна.

📚 Эх сурвалж

• Reuters (2026) – Ukraine attacks Russian oil infrastructure
• Defense News (2026.06.18) – Ukraine hits Moscow refinery in major drone attack
• The Guardian (2026.06.18) – What did Ukraine target in Moscow and why?
• Le Monde (2026.06.25) – Ukrainian strikes on Russian refineries are triggering shortages
• Монгол Улсын Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн яам – Монгол–Оросын шатахууны нийлүүлэлтийн хэлэлцээр, 2026