☀️Нарны эрчим хүч: Асар их боломж, бүрэн ашиглагдаагүй нөөц

Монгол Улсын эрчим хүчний хэрэглээ жилээс жилд өсөж, өвлийн оргил ачааллын үед системийн ачаалал дээд түвшинд хүрэх болсон. Үүнтэй зэрэгцэн аж үйлдвэржилт, уул уурхайн төслүүд, логистикийн төвүүд болон шинэ бүтээн байгуулалтууд нэмэгдэж байгаа нь эрчим хүчний хэрэгцээг улам өсгөж байна. Ийм нөхцөлд өсөн нэмэгдэж буй хэрэглээг хэрхэн хангах, эрчим хүчний аюулгүй байдлаа хэрхэн бэхжүүлэх вэ гэсэн асуудал салбарын өмнө тулгарч буй гол сорилтуудын нэг болоод байна.

Энэ хүрээнд нарны эрчим хүчний боломжийн тухай яриа улам эрчимжиж байна. Монгол Улс жилд дунджаар 2,250–3,300 цагийн нарны тусгал хүлээн авдаг бөгөөд Азийн нарны эрчим хүчний өндөр нөөцтэй орнуудын нэгт тооцогддог. Ялангуяа говийн бүсүүдэд нарны цацрагийн хэмжээ өндөр байдаг нь томоохон хэмжээний нарны цахилгаан станц хөгжүүлэх таатай нөхцөлийг бүрдүүлдэг.

📊 Монголын нарны эрчим хүч өнөөдөр хаана явна вэ?

2026 оны байдлаар Монгол Улсын нийт суурилагдсан цахилгаан үйлдвэрлэлийн хүчин чадал 1,900 гаруй МВт хүрээд байна. Үүнээс сэргээгдэх эрчим хүчний эх үүсвэрүүдийн хүчин чадал ойролцоогоор 336 МВт буюу нийт хүчин чадлын 17 орчим хувийг эзэлж байна.

Сэргээгдэх эрчим хүчний бүтэц дотор:

• Нарны цахилгаан станц – 155 МВт
• Салхин цахилгаан станц – 155 МВт
• Усан цахилгаан станц – 26 МВт

2025 онд сэргээгдэх эх үүсвэрүүд нийт 854.1 сая кВт.цаг цахилгаан үйлдвэрлэснээс нарны цахилгаан станцууд 285.2 сая кВт.цаг үйлдвэрлэжээ. Энэ нь сэргээгдэх эрчим хүчний салбар өсөж байгааг харуулж байгаа ч Монголын нийт хэрэглээтэй харьцуулахад харьцангуй бага хэмжээ хэвээр байна.

⚡ Нарны нөөц хангалттай, харин дэд бүтэц бэлэн үү?

Монгол Улсад нарны нөөц хангалттай бий. Харин өнөөдрийн хамгийн том сорилт нь эрчим хүчний сүлжээ, дамжуулах чадвар болон эрчим хүч хадгалах системийн асуудал юм.

Нарны цахилгаан станц өдрийн цагаар эрчим хүч үйлдвэрлэдэг бол хэрэглээний оргил ачаалал ихэвчлэн орой болон өвлийн улиралд тохиолддог. Иймээс зөвхөн нарны станц барих нь хангалтгүй бөгөөд батарей хуримтлуур, сүлжээний шинэчлэл болон зохицуулах чадвартай эх үүсвэрүүдийг зэрэг хөгжүүлэх шаардлагатай болдог.

Зарим бүс нутагт сэргээгдэх эх үүсвэрээс үйлдвэрлэсэн цахилгааныг сүлжээ бүрэн хүлээн авах боломжгүй тохиолдол гардаг нь цаашдын хөрөнгө оруулалтад нөлөөлж буй хүчин зүйлсийн нэг гэж үздэг.

🚀 Хүчин чадлаа нэмэгдүүлэх шинэ шат эхэлж байна

Монгол Улс ойрын жилүүдэд сэргээгдэх эрчим хүчний хүчин чадлаа нэмэгдүүлэх хэд хэдэн томоохон төсөл хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байна.

Үүнд:

• 200 МВт хүртэлх нарны цахилгаан станцууд
• 300 МВт хүртэлх салхин цахилгаан станцууд
• Эрчим хүч хадгалах батарейн системүүд багтаж байна.

Мөн Азийн хөгжлийн банкны дэмжлэгтэйгээр 115 МВт-ын нарны цахилгаан станц болон 65 МВт хүчин чадалтай, 237 МВт.цаг багтаамжтай батарей хуримтлуурын төсөл хэрэгжүүлэхээр ажиллаж байна. Энэ нь Монголын сэргээгдэх эрчим хүчний салбарт хэрэгжих хамгийн том төслүүдийн нэгт тооцогдож байгаа юм.

🏭 Эрчим хүчнээс үйлдвэржилт рүү

Нарны эрчим хүчний хөгжил нь зөвхөн эрчим хүчний салбарын асуудал биш юм.

Ирэх жилүүдэд:

• Аж үйлдвэрийн паркууд
• Уул уурхайн төслүүд
• Логистикийн төвүүд
• Шинэ дагуул хотууд
• Барилгын материалын үйлдвэрүүд илүү их хэмжээний цахилгаан эрчим хүч шаардах төлөвтэй байна.

Ялангуяа эрчим хүчний хэрэглээ өндөртэй үйлдвэрүүдийн хувьд тогтвортой, найдвартай эх үүсвэр бий болох нь үйлдвэрлэлийн төлөвлөлт, хөрөнгө оруулалтын шийдвэр болон урт хугацааны өрсөлдөх чадварт чухал нөлөө үзүүлдэг.

Мөн эрчим хүчний шинэ эх үүсвэрүүд бий болсноор өсөн нэмэгдэж буй хэрэглээг дотоодоос хангах боломж нэмэгдэж, импортын цахилгаанаас хамаарах байдал буурах ач холбогдолтой.

🌏 Ашиглагдаагүй нөөцөөс стратегийн давуу тал руу

Монгол Улс нарны эрчим хүчний нөөцөөрөө дэлхийн хэмжээнд өрсөлдөх чадвартай орнуудын нэг боловч өнөөдрийн байдлаар энэхүү боломжийнхоо багахан хэсгийг ашиглаж байна.

Харин эрчим хүчний эрэлт нэмэгдэж, үйлдвэржилт эрчимжиж буй энэ үед нарны эрчим хүч нь зөвхөн байгаль орчны асуудал биш, харин эрчим хүчний аюулгүй байдал, эдийн засгийн тогтвортой өсөлт, аж үйлдвэрийн хөгжлийн чухал хэсэг болж байна.

Өнөөдөр Монгол Улсын өмнө тулгарч буй гол асуудал нь нарны нөөц байгаа эсэх бус, харин энэ нөөцийг бодит үйлдвэрлэл, эдийн засгийн өсөлт болон эрчим хүчний найдвартай эх үүсвэр болгон хувиргах дэд бүтэц, хөрөнгө оруулалт, бодлогын шийдлүүдийг хэрхэн бүрдүүлэх вэ гэдэг асуудал болоод байна.

Эх сурвалж: Эрчим хүчний яам – https://energy.gov.mn
Global Solar Atlas – https://globalsolaratlas.info
ADB – https://www.adb.org/news/adb-support-mongolia-expanding-solar-power-and-grid-stability-landmark-solar-battery-storage-project