Инфляц 13 хувьд хүрлээ: Өрхийн худалдан авах чадвар, бизнесийн зардалд дарамт дахин нэмэгдэв
Монгол Улсын жилийн инфляц 2026 оны долоодугаар сард 13 хувьд хүрч, өмнөх сарын 12 хувиас дахин нэмэгдлээ. Улаанбаатар хотын инфляц мөн 13 хувь, суурь инфляц 7.6 хувьтай байна. Үүний зэрэгцээ Монголбанкны бодлогын хүү 12.5 хувь болж өссөн нь үнэ тогтворжуулах асуудал эдийн засгийн бодлогын гол сорилт хэвээр байгааг харуулж байна.
2026 оны эхний саруудад намжих шинжтэй байсан үнийн өсөлт хавраас эргэн эрчимжсэн. Хоёрдугаар сард улсын инфляц 6.5 хувь байсан бол тавдугаар сард 11.2 хувь, зургаадугаар сард 12 хувь, долоодугаар сард 13 хувь болж нэмэгдээд байна. Өөрөөр хэлбэл, таван сарын дотор жилийн инфляц бараг хоёр дахин өсжээ.
Монголбанкны инфляцын зорилтот түвшин одоогоор 6 хувь, ±2 нэгж хувийн интервалтай. Энэ хүрээгээр тооцвол инфляцын зорилтот дээд хязгаар 8 хувь байх бөгөөд долоодугаар сарын 13 хувийн үзүүлэлт түүнээс таван нэгж хувиар өндөр байна.
Энд нэг чухал ялгаа бий.
13 хувийн инфляц гэдэг нь бүх барааны үнэ яг 13 хувиар өссөн гэсэн үг биш.
Хэрэглээний үнийн индекс нь өрхийн худалдан авдаг олон төрлийн бараа, үйлчилгээний үнийн өөрчлөлтийг хэрэглээний жингээр нэгтгэсэн дундаж үзүүлэлт юм. Тиймээс зарим бүтээгдэхүүний үнэ 13 хувиас хавьгүй их өссөн байхад заримынх нь үнэ тогтвортой эсвэл буурсан байж болно. ҮСХ хэрэглээний үнийн индексийг сар бүр тооцож, инфляцын үндсэн хэмжүүр болгон ашигладаг.
Хүнсний үнэ инфляцын гол дарамт хэвээр
Долоодугаар сарын бүлэг тус бүрийн нарийвчилсан задаргааг Монголбанкны үндсэн үзүүлэлтэд хараахан дэлгэрэнгүй нийтлээгүй байгаа ч зургаадугаар сарын статистик үнийн өсөлтийн бүтэц хаана төвлөрснийг тодорхой харуулсан.
2026 оны зургаадугаар сард хүнсний бараа, ундаа, усны бүлгийн үнэ өмнөх оны мөн үеэс 24.8 хувиар өссөн байна. Зочид буудал, нийтийн хоол, дотуур байрны үйлчилгээ 15.2 хувь, боловсролын үйлчилгээ 12.8 хувь, согтууруулах ундаа, тамхи 12 хувь, гэр ахуйн бараа, тавилга найман хувийн өсөлттэй байжээ.
Өөрөөр хэлбэл, өрхүүдийн өдөр тутам хамгийн их мэдэрдэг хүнс, хоол үйлчилгээний үнэ нийт инфляцаас хавьгүй хурдтай өссөн.
Энэ нь инфляцыг зөвхөн статистикийн нэг тоо гэж харахад яагаад хангалтгүйг харуулна. Орлогынхоо өндөр хувийг хүнсэнд зарцуулдаг өрхийн хувьд бодитоор мэдэрч буй үнийн дарамт улсын 13 хувийн дунджаас илүү өндөр байх боломжтой.
13 хувийн инфляц өрхийн орлогод юу гэсэн үг вэ?
Инфляцын хамгийн шууд нөлөө нь мөнгөний худалдан авах чадварт гардаг. Хэрэв өрхийн орлого нэг жилийн хугацаанд 13 хувиас бага өссөн бол тухайн өрхийн нэрлэсэн орлого нэмэгдсэн байсан ч бодитоор худалдан авч чадах бараа, үйлчилгээний хэмжээ буурна.
Жишээлбэл, өмнө нь 100 мянган төгрөгөөр авдаг байсан ижил хэрэглээ дунджаар 113 мянган төгрөг шаардах болсон гэсэн энгийн утгаар 13 хувийн инфляцыг ойлгож болно. Гэхдээ хүнсний үнэ шиг зарим бүлэг дунджаас хурдан өссөн үед өрхийн бодит зардлын нэмэгдэл үүнээс өндөр байж болно.
Иймээс инфляц бол зөвхөн “юмны үнэ өсөх” тухай асуудал биш. Цалин, тэтгэвэр, хадгаламж болон өрхийн бодит орлого ямар үнэ цэнтэй үлдэх вэ гэдэг асуудал юм.
Суурь инфляц 7.6 хувь
Долоодугаар сарын өөр нэг анхаарах үзүүлэлт нь суурь инфляц 7.6 хувь болсон явдал юм. Монголбанкны мэдээллээр улсын болон Улаанбаатарын нийт инфляц тус бүр 13 хувь байгаа бол суурь үзүүлэлт харьцангуй бага хэвээр байна.
Энэ зөрүү нь хүнс, шатахуун зэрэг нийлүүлэлт болон улирлын нөхцөлд мэдрэмтгий бүтээгдэхүүний үнийн өөрчлөлт нийт инфляцад хүчтэй нөлөөлж байгааг харуулах нэг дохио юм. Монголбанк зургаадугаар сарын мөнгөний бодлогын шийдвэртээ инфляцын өсөлтийг шатахуун болон хүнсний үнийн өсөлттэй голлон холбож байсан. Мөн зуншлага, малын халдварт өвчин, газрын тосны дэлхийн үнэ болон геополитикийн тодорхойгүй байдал нийлүүлэлтийн гаралтай үнийн дарамтыг удаан үргэлжлүүлэх эрсдэлтэйг анхааруулсан.
Гэхдээ суурь инфляц 7.6 хувь болсон нь үнийн дарамтыг зөвхөн мах, хүнсний ногоо эсвэл шатахуунаар тайлбарлаад өнгөрөх боломжгүйг мөн сануулж байна. Нэг бүтээгдэхүүний үнэ өсөөд буцах нь түр зуурын асуудал байж болно. Харин үнийн өсөлт үйлчилгээ, цалин, түрээс болон бусад бүтээгдэхүүн рүү дамжиж эхэлбэл инфляцыг буцаан тогтворжуулах илүү төвөгтэй болдог.
Бодлогын хүү 12.5 хувь болов
Монголбанк зургаадугаар сарын 24-нд бодлогын хүүг 12 хувьд хэвээр хадгалж байсан. Харин наймдугаар сарын 13-нд шинэчлэгдсэн Монголбанкны мэдээллээр бодлогын хүү 12.5 хувь болжээ. Ингэснээр мөнгөний бодлогын хүү 0.5 нэгж хувиар нэмэгдсэн байна.
Бодлогын хүү нь зах зээл дэх мөнгөний өртөгт нөлөөлөх Төв банкны үндсэн хэрэгслүүдийн нэг. Хүү өсөхөд зээл, хадгаламж болон банкны санхүүжилтийн нөхцөлд дам нөлөө үзүүлэх замаар хэрэглээ, зээлийн өсөлт, улмаар үнийн эрэлтийн дарамтыг сааруулах зорилготой байдаг. Гэхдээ өнөөгийн инфляцын нэг том хэсэг нь нийлүүлэлтийн шалтгаантай байгаа үед бодлогын хүү дангаараа бүх асуудлыг шийдэх боломжгүй.
Төв банк хүүгээ өсгөснөөр махны нийлүүлэлтийг нэмэгдүүлэхгүй. Шатахууны импортын тасалдлыг арилгахгүй. Ургацын хэмжээг ч өөрчлөхгүй. Тиймээс өндөр инфляцтай үед мөнгөний бодлогоос гадна хүнс, шатахуун, логистик, импортын нийлүүлэлт, өрсөлдөөн болон төсвийн бодлого зэрэг олон талын арга хэмжээ зэрэг хэрэгтэй болдог.
Инфляцын дараагийн эрсдэл хаана байна вэ?
Монголбанк зургаадугаар сард инфляцын дарамт цаашид мах болон шатахууны үнийн өсөлт саарахтай зэрэгцэн буурах суурь хүлээлттэй байгаагаа илэрхийлж байсан. Гэхдээ гадаад болон дотоод нийлүүлэлтийн шинэ шок үүсвэл инфляц өндөр түвшинд удаан хадгалагдах эрсдэлийг мөн онцолсон.
Долоодугаар сарын 13 хувийн үзүүлэлтээс харахад үнийн дарамт одоогоор өөрөө намжиж эхэлсэн гэж дүгнэхэд эрт байна.
Цаашдын чиглэлийг хэд хэдэн зүйл шийднэ. Намрын ургац хүнсний ногооны үнийг хэр хурдан бууруулах вэ, махны нийлүүлэлт нэмэгдэх үү, шатахууны үнэ болон нийлүүлэлт тогтвортой байх уу, төгрөгийн ханш огцом өөрчлөгдөх үү, төсвийн зарлага дотоодын эрэлтийг хэр хэмжээгээр дэмжих вэ гэдэг нь инфляцын намрын дүр зургийг тодорхойлно.
Эцэст нь
Инфляц 13 хувь болсон мэдээг зөвхөн “үнэ өсөв” гэсэн статистикаар өнгөрөөхөд хэтэрхий өндөр үзүүлэлт. Хоёрдугаар сард 6.5 хувь байсан инфляц таван сарын дараа 13 хувь болсон нь үнийн орчин маш хурдан өөрчлөгдөж болдгийг харууллаа.
Харин одоо хамгийн чухал асуулт нь инфляц хэдэн хувь хүрсэн бэ гэдэгт бус, өсөлтийн шалтгаан түр зуурынх уу, эсвэл эдийн засгийн бусад үнэ рүү дамжин тогтож эхэлж байна уу гэдэгт байна.
Хүнсний үнэ, шатахууны нийлүүлэлт сайжирснаар нийт инфляц буурч болох ч суурь инфляц, цалин, үйлчилгээний үнэ болон инфляцын хүлээлт өндөр хэвээр үлдвэл үнийн өсөлт хүссэн хэмжээгээр хурдан саарахгүй.
13 хувийн инфляц бол зөвхөн өнөөдрийн үнийн асуудал биш. Маргааш хүмүүс цалингаа хэдээр нэмүүлэхийг хүсэх, бизнесүүд бараагаа ямар үнээр төлөвлөх, банкууд ямар хүүгээр зээл олгох, өрхүүд мөнгөө хадгалах уу эсвэл зарцуулах уу гэдэг шийдвэрт нөлөөлөх тоо юм.
Эх сурвалж
Монголбанк — 2026 оны долоодугаар сарын инфляц, суурь инфляц болон 2026 оны наймдугаар сарын бодлогын хүүгийн шинэчилсэн мэдээлэл.
Монголбанк — инфляцын шалтгаан, эрсдэл болон 2026 оны зургаадугаар сарын мөнгөний бодлогын шийдвэр.
Үндэсний статистикийн хорооны мэдээлэл — 2026 оны зургаадугаар сарын хэрэглээний үнийн бүлгүүдийн задаргаа.
