ДЦС-5: 658.6 сая ам.долларын мега төсөл300 МВт-ын шинэ эх үүсвэр

Улаанбаатарын баруун бүсийн өсөн нэмэгдэж буй цахилгаан, дулааны хэрэглээг хангах Дулааны V цахилгаан станцын бүтээн байгуулалт бодит ажилд шилжээд байна. 300 МВт цахилгаан, 340 Гкал/цаг дулаан үйлдвэрлэх хүчин чадалтай станцыг 658.6 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалтаар барьж, 2028 оны III улиралд ашиглалтад оруулахаар төлөвлөжээ. Олон жил яригдсан төслийн хувьд одоо хамгийн чухал үзүүлэлт нь “эхэлсэн” гэдэг мэдээ бус, дараагийн хоёр жилд төлөвлөсөн ажлууд хугацаа, чанарын шаардлагаа хангаж чадах эсэх юм.

Дулааны IV цахилгаан станц 1983 онд эхний агрегатаа ашиглалтад оруулснаас хойш Улаанбаатар хотод ийм хэмжээний цахилгаан, дулаан хослон үйлдвэрлэх шинэ эх үүсвэр байгуулах асуудал олон жил яригдсан. Харин ДЦС-5 төслийн бүтээн байгуулалтыг 2026 оны тавдугаар сард албан ёсоор эхлүүлснээр төсөл төлөвлөлтийн шатнаас хэрэгжилт рүү шилжлээ.

Станцыг Баянгол дүүргийн 20 дугаар хороонд, ДЦС-2-ын хуучин үнсэн сангийн 26.4 га талбайд барьж байна. Төслийн хүчин чадлыг 300 МВт цахилгаан, 340 Гкал/цаг дулаан байхаар тооцсон бөгөөд ашиглалтад орсноор 100 мянга хүртэлх айл өрхийн цахилгаан, 40 мянга гаруй өрхийн дулааны хэрэглээг хангах боломж бүрдэнэ гэж Эрчим хүчний яам мэдээлсэн. Таван шар, Баянхошуу, 21 дүгээр хороолол, I, III, IV хороолол зэрэг нийслэлийн баруун болон баруун хойд бүс төсөлд голлон хамрагдана.

Эдгээр нь өнөөдөр бодитоор хангаж эхэлсэн хэрэглэгчийн тоо биш, станц бүрэн ашиглалтад орсны дараах төслийн тооцоолсон хүчин чадал гэдгийг ялгаж ойлгох хэрэгтэй.

Нэг сая шоо метр үнсний талбай дээр шинэ станц босно

ДЦС-5-ын бүтээн байгуулалтын эхний том ажил нь станцын барилга бус, барилгын талбайгаа бэлтгэх ажил байв.

ДЦС-2 1961 оноос ажиллаж эхэлснээс хойш хуучин үнсэн санд олон жилийн турш үнс хуримтлагдсан. Нийслэлийн мэдээллээр ДЦС-5-ын талбайгаас нэг сая шоо метр орчим үнс зайлуулахаар төлөвлөж, уг ажлыг 2026 оны дөрөвдүгээр сарын 22-ноос эхлүүлсэн. Үнсийг зөөсний дараа хөрс тэгшилж, станцын үндсэн суурийн ажлуудыг хийхээр төлөвлөжээ.

Энэ нь гаднаас харахад станц барихтай шууд холбоогүй ажил мэт боловч том оврын эрчим хүчний байгууламжийн хувьд суурийн хөрсний даац, нягтруулалт, геотехникийн нөхцөл хамгийн эхний чанарын шалгуур болдог.

Зуух, турбин, генератор, трансформатор зэрэг олон тонн жинтэй тоноглол суурилуулах объектод суурийн бетон, анкерын нарийвчлал, хөрсний суулт зэрэг үзүүлэлтийг хугацаа хожих нэрээр алгасах боломжгүй. Гэхдээ нэг зүйлийг тодотгох шаардлагатай. Төслийн нийт цемент, бетон, арматурын нарийвчилсан хэмжээг албан эх сурвалж одоогоор нийтэд зарлаагүй байна. Тиймээс ДЦС-5-ыг дотоодын цемент үйлдвэрлэгчдийн тодорхой хэмжээний баталгаатай захиалга мэтээр урьдчилан тооцох нь эрт.

658.6 сая ам.долларыг хэн санхүүжүүлэх вэ?

ДЦС-5-ын нийт хөрөнгө оруулалтыг 658.6 сая ам.доллар гэж тооцжээ. Санхүүжилтийн 80 хувийг хувийн хэвшлийн түншлэгч, 20 хувийг төрийн тал хариуцах бүтэцтэй. Төслийг төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн хүрээнд зураг төсөл боловсруулах, барих, ашиглах, улмаар шилжүүлэх хэлбэрээр хэрэгжүүлнэ.

Төрийн санхүүжилтийн хэсгийг бүрдүүлэх зорилгоор Засгийн газар 2026 оны хоёрдугаар сарын 11-нд ДЦС-5 төсөлд зориулж 200 тэрбум төгрөг хүртэлх үнэт цаасыг дотоодын зах зээлд үе шаттай арилжаалах эрхийг нийслэлд олгосон. Нийслэлийн мэдээллээр түншлэлийн гэрээний нийт хугацаа 27.5 жил. Үүнээс 2.5 жилийг барилга угсралтын, 25 жилийг ашиглалтын хугацаанд тооцжээ. Станцыг 2028 оны III улиралд багтаан ашиглалтад оруулах зорилт тавьсан байна.

Энэ санхүүжилтийн загварын гол онцлог нь станцын өртгийг зөвхөн “барих үнэ”-ээр хэмжих боломжгүйд оршино. Барилга дууссаны дараах 25 жилийн ашиглалтын хугацаанд тоног төхөөрөмжийн бэлэн байдал, засварын зардал, түлшний хэрэглээ, үйлдвэрлэх цахилгаан, дулааны хэмжээ, нэгж эрчим хүчний өртөг зэрэг үзүүлэлт төслийн бодит үр ашгийг тодорхойлно.

Мега төслийн амжилтыг хэдэн сая ам.доллараар барьснаар бус, ашиглалтын хугацаанд тэр хөрөнгө хэдий хэмжээний найдвартай эрчим хүч үйлдвэрлэснээр хэмжих ёстой.

2×150 МВт-ын CFB станц

ДЦС-5 нь тус бүр 150 МВт-ын хоёр блок, нийт 300 МВт-ын хүчин чадалтай байхаар төлөвлөгдсөн. Технологийн хувьд эргэлтэт буцламтгай үет шаталтын буюу CFB зуух ашиглана. Төслийн техникийн мэдээллээр станц жилд 2.2 тэрбум кВт.цаг цахилгаан, 4.8 сая ГДж дулаан үйлдвэрлэхээр тооцоолжээ.

CFB технологи нь шаталтын температурыг удирдаж, хүхэр болон азотын ислийн ялгарлыг бууруулах боломжтой. Мөн станцад агаарын хөргөлттэй конденсатор, хаягдал ус боловсруулах систем, утааны хийн шүүлтүүр ашиглахаар төлөвлөсөн байна. Албан мэдээлэлд утааны хийн шүүлтүүр нь дэгдэмхий үнсний ялгарлыг 99.9 хүртэл хувиар бууруулах техникийн боломжтой гэж дурдсан. Гэхдээ үүнийг өнөөдрийн бодит ажиллагааны үзүүлэлт мэт ойлгож болохгүй. Станц хараахан ашиглалтад ороогүй учраас энэ нь төслийн техникийн тооцоо юм. Бодит ялгарлын үзүүлэлт станц ажиллаж эхэлсний дараа хэмжилт, мониторингоор баталгаажина.

Мөн ДЦС-5 нүүрс ашиглах дулааны цахилгаан станц хэвээр. Тиймээс “утаагүй” эсвэл “ялгаруулалтгүй” станц гэж тодорхойлох үндэслэлгүй. Шинэ технологийн гол давуу тал нь хуучин технологитой харьцуулахад орон нутгийн агаар бохирдуулагч бодисын ялгарлыг илүү сайн хянах боломж юм.

Үнсийг хаягдал биш түүхий эд болгох боломж

Цемент, бетон үйлдвэрлэгчдийн хувьд ДЦС-5-ын хамгийн сонирхолтой техникийн шийдлийн нэг нь үнсийг хуурайгаар зайлуулах систем. Нийслэлийн албан мэдээлэлд станцын үнсийг хуурайгаар цуглуулж, барилгын материалын үйлдвэрлэлд ашиглах боломжтой байхаар технологийн шийдэл сонгосон гэжээ.

Дулааны цахилгаан станцын шаардлага хангасан дэгдэмхий үнсийг цемент, бетон дахь эрдэс нэмэлтээр ашиглах олон улсын туршлага бий. Гэхдээ ДЦС-5-аас гарах үнсийг өнөөдрөөс цементийн түүхий эд гэж шууд тооцож болохгүй. Үнсний химийн найрлага, нарийн ширхэглэл, шатаагүй нүүрстөрөгчийн агууламж, нүүрсний эх үүсвэр болон шаталтын горим тогтмол байх ёстой. Мөн цемент, бетонд ашиглахын өмнө холбогдох стандартын шаардлага болон лабораторийн сорилтыг хангах шаардлагатай.

Тиймээс хуурай үнс цуглуулах технологи боломжийг нээнэ. Харин лабораторийн баталгаажуулалт, стандарт, тогтвортой нийлүүлэлт л түүнийг барилгын материал болгоно. Үүнийг станц ашиглалтад орсны дараа шийдэх асуудал гэж хойшлуулахын оронд одооноос цемент, бетон үйлдвэрлэгчидтэй хамтарсан судалгаа, туршилт, хадгалалт, тээвэрлэлтийн схемийг боловсруулах нь илүү үр дүнтэй.

2028 он хүртэлх хамгийн том эрсдэл нь хугацаа биш, уялдаа

ДЦС-5-ын бүтээн байгуулалтыг 2028 оны III улиралд багтаан дуусгах зорилго тавьсан. Энэ хугацаанд талбайн бэлтгэл, суурийн ажил, үндсэн барилга, зуух, турбин, генератор, трансформатор, түлш дамжуулах систем, ус хангамж, цахилгаан болон дулааны шугамын холболт, автоматжуулалт, туршилт тохируулгын ажлууд нэг графикаар уялдах ёстой.

Мега төсөл дээр нэг ажлын хоцрогдол зөвхөн тухайн хэсгээсээ хэтэрдэг. Турбины суурь бэлэн бус байвал тоног төхөөрөмж ирсэн ч угсарч чадахгүй. Тоноглол угсарсан ч дамжуулах шугам бэлэн бус бол үйлдвэрлэсэн эрчим хүчээ системд нийлүүлж чадахгүй. Барилга дууссан ч туршилт тохируулга бүрэн хийгдээгүй бол станцыг найдвартай ашиглалтад оруулах боломжгүй.

Тиймээс ДЦС-5-ын явцыг цаашид нэг ерөнхий “гүйцэтгэлийн хувь”-аар мэдээлэхээс илүү талбайн бэлтгэл, суурь, тоног төхөөрөмжийн үйлдвэрлэл, нийлүүлэлт, угсралт, шугам сүлжээний холболт, туршилт тохируулга гэсэн үе шат тус бүрээр тайлагнавал бодит ахицыг илүү тодорхой харж болно.

Эцэст нь

Улаанбаатарт цахилгаан, дулааны шинэ эх үүсвэр хэрэгтэй гэдэг дээр маргах зүйл бага. Шинээр барилга, орон сууц, үйлдвэр төлөвлөх бүрд дулааны болон цахилгааны техникийн нөхцөл хотын тэлэлтийг хязгаарлах нэг шалтгаан болсоор ирсэн. ДЦС-5 ашиглалтад орвол баруун бүсийн эрчим хүчний эх үүсвэрийг нэмэгдүүлж, одоогийн станцуудын ачааллыг тодорхой хэмжээнд бууруулах боломжтой.

Гэхдээ өнөөдөр ярьж байгаа 300 МВт, 340 Гкал/цаг, 100 мянган өрх гэдэг нь бүгд төслийн зорилтот үзүүлэлт.

Тэдгээрийг бодит үр дүн болгохын тулд 658.6 сая ам.долларын хөрөнгө оруулалтыг хугацаанд нь босгож, барилгын суурийг чанартай гүйцэтгэж, тоног төхөөрөмжийг графикийн дагуу үйлдвэрлэн нийлүүлж, инженерийн шугам сүлжээг зэрэг бэлэн болгох шаардлагатай.

Цемент, бетон, барилгын материалын салбарын хувьд ДЦС-5 нь нэг удаагийн барилгын захиалгаас илүү өргөн боломж агуулж байна. Нэгдүгээрт, өндөр шаардлагатай эрчим хүчний байгууламжид бүтээгдэхүүний чанар, лабораторийн хяналт, нийлүүлэлтийн сахилга шалгагдана. Хоёрдугаарт, станц ашиглалтад орсны дараа үүсэх үнсийг стандарт хангасан барилгын материалын түүхий эд болгох шинэ нийлүүлэлтийн сүлжээ бий болох боломжтой.

Олон жил яригдсан ДЦС-5 энэ удаа цаасан дээрх төслөөс барилгын талбайд шилжсэн. Одоо хамгийн чухал мэдээ нь “эхэллээ” гэдэг үг биш. 2028 оны III улирал хүртэл сар бүр юу бодитоор дуусаж, ямар ажил дараагийн шатандаа шилжиж байгааг хэмжих нь чухал. Мега төслийн амжилтыг нээлтийн ёслол бус, хугацаандаа, зураг төслийн хүчин чадлаараа, тогтвортой ажиллаж эхэлсэн өдөр нь батална.

Эх сурвалж

• Монгол Улсын Эрчим хүчний яам — ДЦС-5-ын бүтээн байгуулалт, хүчин чадал, хөрөнгө оруулалтын мэдээлэл.
• Монгол Улсын Засгийн газар — ДЦС-5-ын санхүүжилтэд 200 тэрбум төгрөг хүртэлх бонд гаргах шийдвэр.
• Нийслэлийн Өмчийн харилцааны газар — төслийн талбай, нэг сая м³ үнс, түншлэлийн хугацаа, 2028 оны III улирлын зорилт.
• Нийслэлийн Өмчийн харилцааны газар — CFB технологи, үйлдвэрлэлийн төлөвлөсөн хэмжээ, утааны хийн шүүлтүүрийн техникийн мэдээлэл.