🔋 CATL-ийн Монгол дахь сонирхол: Ганцхан төсөл бус, үйлдвэрлэлийн шинэ боломж

Сүүлийн хэдэн жилийн хугацаанд дэлхий нийт хиймэл оюун ухаан, цахилгаан автомашин, сэргээгдэх эрчим хүчний талаар хамгийн их ярьж байна. Харин энэ бүх өөрчлөлтийн цаана нэг нийтлэг хэрэгцээ бий. Тэр нь батарей.

Өнөөдөр батарейгүйгээр цахилгаан автомашин үйлдвэрлэх боломжгүй. Нар, салхины цахилгаан станц ч эрчим хүчээ тогтвортой нийлүүлэхийн тулд хадгалах систем шаарддаг. Өөрөөр хэлбэл дэлхийн эрчим хүчний шилжилтийн төвд газрын тос биш, батарейн технологи шилжээд байна.

Энэ зах зээлийг өнөөдөр БНХАУ-ын Contemporary Amperex Technology Co., Limited (CATL) тэргүүлж байна. Тус компани 2025 онд нийт 661 ГВт.ц батарей нийлүүлж, дэлхийн зах зээлийн 39.2 хувийг дангаараа бүрдүүлсэн бөгөөд Tesla, BMW, Mercedes-Benz, Volkswagen, Hyundai зэрэг томоохон автомашин үйлдвэрлэгчдийн гол нийлүүлэгч хэвээр байна.

Ийм хэмжээний компанийн Монголыг сонирхож эхэлсэн нь ганцхан хөрөнгө оруулалтын мэдээ биш. Энэ нь Монгол дэлхийн батарейн үйлдвэрлэлийн нийлүүлэлтийн сүлжээнд ямар байр суурь эзэлж болох вэ гэсэн шинэ асуултыг хөндөж байна.

Хамтын ажиллагааны эхний алхам

Монгол Улсын Ерөнхий сайд Ням-Осорын Учрал БНХАУ-ын Далянь хотод болсон Дэлхийн эдийн засгийн форумын "Summer Davos"-ын үеэр CATL-ийн үүсгэн байгуулагч бөгөөд ТУЗ-ийн дарга Робин Зэнтэй уулзаж, хоёр тал эрчим хүчний шилжилт болон батарейн технологийн чиглэлээр хамтран ажиллах боломжийн талаар санал солилцсон.

Хэлэлцээний эхний шатанд Төв аймгийн Сэргэлэн суманд 100–400 МВт.ц хүчин чадалтай Battery Energy Storage System (BESS) байгуулах боломжийг судалж эхлэхээр ярилцсан нь хамгийн анхаарал татсан асуудал байлаа.

Энэ нь үйлдвэр барих тухай бус, Монголын эрчим хүчний системд батарейн технологийг ашиглах анхны томоохон алхам болж магадгүй юм.

Яагаад BESS чухал гэж?

Монголд сэргээгдэх эрчим хүчний суурилагдсан хүчин чадал жилээс жилд нэмэгдэж байгаа ч нар, салхины эх үүсвэр нь байгалиас шууд хамааралтай байдаг.

Наргүй үед нарны станц үйлдвэрлэхгүй.

Салхигүй үед салхин станц ажиллахгүй.

Ийм нөхцөлд үйлдвэрлэсэн эрчим хүчийг хадгалж, шаардлагатай үед буцаан нийлүүлэх технологи зайлшгүй хэрэгтэй болдог. Энэ үүргийг BESS буюу батарейн эрчим хүч хадгалах систем гүйцэтгэдэг.

Энэ нь зөвхөн эрчим хүч хуримтлуулах бус:

оргил ачааллын үед системийг тогтворжуулах,
сэргээгдэх эрчим хүчний хэрэглээг нэмэгдүүлэх,
цахилгаан тасалдах эрсдэлийг бууруулах,
дата төв, үйлдвэр зэрэг өндөр хэрэглээтэй хэрэглэгчдийг найдвартай цахилгаанаар хангах үндсэн дэд бүтэц болж байна.

Дэлхийн олон оронд BESS нь шинэ цахилгаан станцтай адил стратегийн ач холбогдолтой хөрөнгө оруулалт болжээ.

Гэхдээ хамгийн сонирхолтой нь батарей хадгалах систем биш

Хоёр талын уулзалтын үеэр зөвхөн BESS төслийн талаар бус, илүү өргөн хүрээний хамтын ажиллагааны талаар ярилцсан нь анхаарал татаж байна.

Тухайлбал:

батарейн түүхий эд боловсруулах,
батарейн эд анги угсрах,
ашигласан батарейг дахин боловсруулах,
инженер, технологийн хамтын ажиллагааг хөгжүүлэх зэрэг чиглэлүүдийг хэлэлцжээ.

Энэ нь Монгол зөвхөн ашигт малтмал экспортлогч хэвээр үлдэх үү, эсвэл нэмүү өртөг шингээсэн үйлдвэрлэлийн тодорхой үе шатанд оролцох уу гэсэн илүү том асуудлыг хөндөж байна.

Өөрөөр хэлбэл ирээдүйд өрсөлдөх зүйл нь зөвхөн литий, никель, графитын нөөц биш, харин тэдгээрийг боловсруулах үйлдвэрлэл, технологи, хүний нөөц байх төлөвтэй.

Боломжийн цаана сорилтууд бий

CATL шиг дэлхийн хэмжээний компанийн сонирхол нь эерэг дохио боловч бодит хөрөнгө оруулалт болж хэрэгжих хүртэл олон асуудал шийдэгдэх шаардлагатай.

Юуны өмнө ийм үйлдвэрүүд тогтвортой, тасралтгүй цахилгаан хангамж шаарддаг. Харин Монголын эрчим хүчний систем өвлийн оргил ачааллын үед хүчин чадлын дутагдалтай ажилладаг нь томоохон үйлдвэрлэлийн төслүүдийн хувьд эрсдэл хэвээр байна.

Нөгөө талаас батарейн үйлдвэрлэлийн сүлжээнд нэгдэхийн тулд ашигт малтмалын нөөц дангаараа хангалтгүй. Түүхий эд боловсруулах үйлдвэр, ложистикийн дэд бүтэц, инженерийн боловсон хүчин, тогтвортой бодлого, хөрөнгө оруулагчдад ойлгомжтой эрх зүйн орчин зэрэг олон нөхцөл зэрэг бүрдэх шаардлагатай.

Дэлхийн батарейн үйлдвэрлэлийн өрсөлдөөн улам ширүүсч байгаа энэ үед хөрөнгө оруулагчид богино хугацааны боломж бус, урт хугацааны тогтвортой орчныг илүү чухалчилж байна.

Монголд ямар боломж нээгдэж байна вэ?

Өнөөдрийн байдлаар CATL Монголд үйлдвэр байгуулна гэсэн эцсийн шийдвэр гараагүй. Гэхдээ энэ уулзалт нь Монголын эрчим хүч, уул уурхай, боловсруулах үйлдвэрлэл хоорондоо хэрхэн уялдаж болохыг харуулсан чухал дохио болсон гэж үзэж болно.

Хэрэв төлөвлөж буй төслүүд бодитоор хэрэгжвэл Монголын эрчим хүчний систем илүү уян хатан болж, сэргээгдэх эрчим хүчний хэрэглээ өсөхөөс гадна батарейн үйлдвэрлэлийн дэлхийн нийлүүлэлтийн сүлжээнд оролцох эхний алхам тавигдах боломжтой.

Гэвч энэ боломжийг бодит үйлдвэрлэл болгохын тулд зөвхөн нэг хөрөнгө оруулагчийн сонирхол хангалтгүй. Дэд бүтэц, боловсруулалтын хүчин чадал, хүний нөөц, тогтвортой бодлого зэрэг суурь нөхцөлүүд зэрэг хөгжиж байж Монгол урт хугацаанд энэ салбарт өрсөлдөх боломжтой болно.

🔎 Гол дүгнэлт

CATL-ийн Монголтой эхлүүлж буй яриа нь зөвхөн батарейн хадгалах системийн тухай биш. Энэ нь дэлхий эрчим хүчний шилжилтийн шинэ үе рүү орж буй энэ үед Монгол түүхий эд нийлүүлэгч хэвээр үлдэх үү, эсвэл нэмүү өртөг шингээсэн үйлдвэрлэлийн нэг хэсэг болох уу гэсэн илүү том асуултыг хөндөж байна. Ирэх жилүүдэд энэ асуултын хариуг зөвхөн хөрөнгө оруулалтын хэмжээ бус, Монголын бодлого, дэд бүтэц, үйлдвэрлэлийн чадавх шийдэх юм.

Эх сурвалж