Алтны өндөр үнэ: Монголд үлдэх өгөөж нь хэр их вэ?

Дэлхийн төв банкнуудын алтны эрэлт түүхэн өндөр түвшинд хадгалагдаж буй энэ үед Монголын хувьд гол асуулт нь зөвхөн үнэ биш. Олборлосон үнэт металлын хэдийг албан ёсны сувгаар төвлөрүүлж, валютын нөөц болгон хувиргаж чадаж байна вэ гэдэг нь илүү чухал.

Дэлхийн төв банкнууд 2025 онд 863 тонн алт худалдан авсан нь өмнөх оноос буурсан ч 2010–2021 оны жилийн дунджаас мэдэгдэхүйц өндөр үзүүлэлт байв. Харин 2026 оны судалгаанд оролцсон төв банкны нөөцийн менежерүүдийн 89% нь дэлхийн албан ёсны алтны нөөц ирэх 12 сард үргэлжлэн нэмэгдэнэ гэж үзжээ.

Энэ өндөр эрэлтийн мөчлөг Монголд ч боломж нээж байна. Гэхдээ Монголбанкны тайлагнадаг худалдан авалтын хэмжээ нь “алт” бус, “үнэт металл” гэсэн ангилалтай байдгийг эхлээд ялгаж ойлгох хэрэгтэй. Харин нэг граммд зарладаг худалдан авах үнэ нь алтны үнэ юм.

Монголбанк 2026 оны дөрөвдүгээр сард 1,057.7 кг үнэт металл худалдан авч, оны эхнээс хуримтлагдсан дүнг 4.3 тонн болгожээ. Энэ нь өмнөх оны мөн үеэс 30.7% өссөн үзүүлэлт юм.

2025 оны турш Монголбанк нийт 16.3 тонн үнэт металл худалдан авсан. Иймээс 2026 оны эхний дөрвөн сарын дүн нь өмнөх бүтэн жилийн худалдан авалтын ойролцоогоор 26%-тай тэнцэж байна. Гэхдээ үнэт металл тушаалт улирлын хэлбэлзэлтэй байдаг тул дөрвөн сарын дүнг шууд жилийн эцсийн төлөв болгон сунган тооцох боломжгүй.

4.3 тонн гэдэг хэр том тоо вэ?

Өмнөх оны мөн үеэс 30.7%-ийн өсөлт гарсан нь албан ёсны худалдан авалт нэмэгдсэнийг харуулж байна. Энэ нь өндөр ханшийн үед олборлогчид үнэт металлаа дотоодын албан ёсны зах зээлд тушаах сонирхол нэмэгдсэний нэг дохио байж болно.

Гэхдээ хэмжээ өссөн гэх ганц үзүүлэлтээр алтны бодлогыг амжилттай гэж дүгнэхэд эрт.

Монгол Улсын хувьд илүү чухал асуултууд бий:

• Олборлосон үнэт металлын хэд нь Монголбанкаар дамжиж байна вэ?
• Албан бус худалдааны орон зай хэр буурч байна вэ?
• Тушаасан алтыг ямар хугацаанд цэвэршүүлж, валютын нөөцөд шилжүүлж байна вэ?
• Үнэ өссөн мөчлөгөөс улсын санхүүгийн системд хэр хэмжээний өгөөж үлдэж байна вэ?

Монголбанк дотоодын зах зээлээс худалдан авсан алтыг олон улсад хүлээн зөвшөөрөгдсөн үйлдвэрт цэвэршүүлж, мөнгөжүүлэх замаар гадаад валютын улсын нөөцийг нэмэгдүүлдэг гэж тайлбарладаг.

Үнэ өндөр байгаа ч тушаалт автоматаар өсөхгүй

Монголбанкны алт худалдан авах үнэ дэлхийн зах зээлийн ханштай уялдан өдөр бүр өөрчлөгддөг. 2026 оны дөрөвдүгээр сард нэг грамм алтны худалдан авах дундаж үнэ 541,552 төгрөг байсан бол долоодугаар сарын 20-нд 460,131 төгрөг болжээ.

Энэ өөрчлөлтөөс алтны дотоодын үнэ зөвхөн нэг чиглэлд хөдөлдөггүй нь харагдана. Олон улсын алтны ханш болон төгрөг–ам.долларын солилцооны ханш зэрэг хүчин зүйл худалдан авах үнэд нөлөөлнө. Харин олборлогчид бодитоор авах төлбөр нь тушаасан металлын жин, алтны сорьц болон холбогдох төлбөрийн тооцооллоос мөн хамаарна.

Үүнээс гадна олборлогч ямар сувгаар бүтээгдэхүүнээ худалдахыг дараах нөхцөлүүд шийднэ:

• сорьц тогтоох хугацаа;
• худалдан авах цэгийн хүртээмж;
• татвар, АМНАТ-ын орчин;
• төлбөр хүлээн авах хурд;
• албан болон албан бус сувгийн үнийн зөрүү.

Иймээс бодлогын гол шалгуур нь Монголбанк зөвхөн өндөр үнэ зарлаж байна уу гэдэгт бус, албан ёсны сувгаар тушаах үйл явцыг хамгийн хурдан, ойлгомжтой, найдвартай сонголт болгож чадсан уу гэдэгт байна.

Монголбанк яагаад үнэт металл худалдан авдаг вэ?

Үнэт металл албан ёсны системд төвлөрөх тусам олборлолтын орлого бүртгэлтэй болж, тухайн баялгийг олон улсын зах зээлд мөнгөжүүлэн валютын нөөцөд шилжүүлэх боломж нэмэгдэнэ.

Монголбанкны тайлбараар үнэт металлын худалдан авалт нэмэгдэх нь гадаад валютын улсын нөөцийг өсгөж, валютын дотоодын зах зээлд огцом савлагаа үүсэх эрсдэлийг бууруулах ач холбогдолтой.

Энэ нь:

• гадаад төлбөрийн чадварыг дэмжих;
• валютын захын эрсдэлийг зөөлрүүлэх;
• улсын нөөцийн активыг төрөлжүүлэх;
• олборлолтын орлогыг албан ёсны системд бүртгэх ач холбогдолтой.

Гэхдээ Монголбанкны үнэт металл худалдан авалтыг Эрдэнэсийн сангийн сан хөмрөг нэмэгдүүлэх үйл ажиллагаатай адилтгаж болохгүй. Эрдэнэсийн сан нь түүх, соёлын үнэт зүйл, байгалийн төрц алт, дурсгалын зоос зэрэг өөр зориулалттай сан хөмрөг бөгөөд тусдаа төсөв, бүртгэлтэй.

Алт валютын нөөцийн нэг хэсэг болохоос бүхэл бүтэн шийдэл биш

Монгол Улсын гадаад валютын улсын нөөц 2026 оны зургаадугаар сарын эцэст 7.656 тэрбум ам.доллар байв. Монголбанкны албан тодорхойлолтоор энэхүү нөөцөд мөнгөжсөн алт, чөлөөтэй хөрвөдөг валют, гадаад үнэт цаас болон олон улсад нөөцөд тооцогдох бусад актив багтдаг.

Үнэт металлын худалдан авалт нөөцийг дэмждэг ч нөөцийн өсөлтийг дангаараа бүрдүүлэхгүй. Тухайлбал, 2026 оны тавдугаар сарын нөөцийн өсөлтөд уул уурхайн бүтээгдэхүүний экспорт болон арилжааны банкуудын гадаад эх үүсвэр таталт голлон нөлөөлсөн гэж Монголбанк тайлбарласан.

Тиймээс алт, үнэт металлын бодлогын үр дүнг зөвхөн “хэдэн тонн худалдаж авсан бэ?” гэдгээр бус:

• хэдийг нь олон улсын стандартаар цэвэршүүлсэн;
• хэдий хэмжээний валютын эх үүсвэр болгосон;
• улсын нөөцийн бүтцэд ямар нөлөө үзүүлсэн;
• олборлосон баялгийн хэд нь албан ёсны сувгаар бүртгэгдсэн гэдгээр нь хэмжих шаардлагатай.

Гол нь:

Монголбанк 2026 оны эхний дөрвөн сард үнэт металлын худалдан авалтаа өмнөх оны мөн үеэс 30.7%-иар нэмэгдүүлсэн нь эерэг дохио. Гэхдээ алтны өндөр үнэ өөрөө амжилтын баталгаа биш.

Олборлогчдод Монголбанкаар дамжуулан тушаах нь бусад хувилбараас илүү ашигтай, хурдан, найдвартай байх ёстой. Үүний тулд зөвхөн өдөр тутмын үнэ зарлах бус, сорьц тогтоолт, орон нутгийн хүртээмж, төлбөрийн хурд, татварын ойлгомжтой орчныг зэрэг сайжруулах шаардлагатай.

Монголын алтны бодлогын амжилтыг газрын хөрснөөс хэдийг олборлосноор бус, олборлосон баялгийн хэд нь албан ёсны санхүүгийн системд орж, улсын валютын нөөцөд үлдсэнээр хэмжинэ.

Эх сурвалж: Монголбанк, Үндэсний статистикийн хороо (1212.mn), Ашигт малтмал, газрын тосны газар, Legalinfo.mn, Лондоны үнэт металлын зах зээлийн холбоо (LBMA)