🔶 AI, эрчим хүч ба зэс: Ирээдүйн өрсөлдөөний шинэ төв цэг
Сүүлийн жилүүдэд хиймэл оюун ухаан (AI), цахилгаан автомашин болон сэргээгдэх эрчим хүчний салбарууд дэлхийн эдийн засгийн өсөлтийн гол хөдөлгөгч хүч болж байна. Эдгээр нь тусдаа салбарууд мэт харагдавч нэг ижил стратегийн түүхий эд болох зэсийн эрэлт хэрэгцээ дээр огтлолцож буй нь онцлог юм.
S&P Global-ийн тооцооллоор дэлхийн зэсийн эрэлт 2025 оны 28 сая тонноос 2040 он гэхэд 42 сая тонн болж, ойролцоогоор 50 хувиар өсөх төлөвтэй байна. Энэхүү өсөлтийг зөвхөн цахилгаан автомашин, сэргээгдэх эрчим хүчний төслүүд бус, сүүлийн жилүүдэд эрчимтэй өргөжиж буй AI дата төвүүдийн хөгжил мөн тодорхойлох төлөвтэй байна.
AI-ийг ихэвчлэн программ хангамж, алгоритмын хөгжилтэй холбон ойлгодог. Гэвч бодит байдал дээр AI-ийн хөгжлийн ард асар их хэмжээний физик дэд бүтэц бий. Дата төвүүдийн өргөтгөл, цахилгаан түгээх сүлжээний шинэчлэл, эрчим хүчний хэрэглээний өсөлт болон өндөр хүчин чадлын тоног төхөөрөмжүүд нь бүгд зэсийн хэрэглээг нэмэгдүүлж байна.
Үүнтэй зэрэгцэн шинжээчид зэсийн эрэлт өнөөгийн хурдаар өссөөр байвал 2040 он гэхэд дэлхийн зах зээлд 10 сая тонн хүртэлх нийлүүлэлтийн хомсдол үүсэх эрсдэлтэйг анхааруулж байна. Өөрөөр хэлбэл технологийн шинэ давалгааны ард стратегийн түүхий эдийн төлөөх өрсөлдөөн улам ширүүсэх төлөвтэй байна.
Монгол Улс дэлхийн томоохон зэсийн нөөцтэй орнуудын нэг. Гэхдээ ирээдүйн өрсөлдөөн зөвхөн ямар нөөцтэй вэ гэдгээр бус, тухайн нөөцийг хэрхэн боловсруулж, нэмүү өртөг шингээж, урт хугацааны эдийн засгийн үнэ цэн болгон хувиргах вэ гэдгээр тодорхойлогдох магадлал өндөр байна.
Өнөөдөр дэлхий AI-ийн хөгжлийн талаар ярьж байгаа ч энэ хөгжлийг тэтгэх эрчим хүч, дэд бүтэц, стратегийн түүхий эдийн хангамж нь дараагийн том асуудал болж байна. Тиймээс ирээдүйн өрсөлдөөн зөвхөн технологийн салбарт бус, тэр технологийг ажиллуулах нөөц, дэд бүтцийг хэн бүрдүүлж чадах вэ гэдэг асуултад төвлөрөхөөр байна.
