418 тэрбумын “халаалтын зардал” -д задаргаа алга
Сургуулийн барилгуудын дулаан алдагдал, хуучирсан халаалтын систем бодит асуудал болжээ. Улсын хэмжээнд сургууль, цэцэрлэгийн барилгын тал орчим нь 1990 оноос өмнө баригдсан бөгөөд сургуулийн зориулалтаар ашиглаж буй барилгын 35.5 хувь төвлөрсөн дулааны шугамд холбогдоогүй байна. Орон нутагт 30–40 сургууль модоор галладаг бол Улаанбаатарт 40 орчим сургууль нам даралтын зуух ашигладаг гэж Засгийн газар мэдээлсэн. Энэ нөхцөлд барилгын дулаан алдагдлыг бууруулж, халаалтын системийг шинэчлэх шаардлага тодорхой харагдана. Боловсролын яам, Засгийн газар
Харин уг асуудлыг тайлбарлахдаа ашигласан 418.2 тэрбум төгрөгийн тоо албан эх сурвалж бүрд өөр утгаар гарчээ. Боловсролын яам үүнийг 2026 онд төлөвлөсөн “тогтмол зардал” гэж нэрлээд, 325.1 тэрбум төгрөг буюу 77.7 хувь нь “энэ төрлийн зардалд” ногдоно гэж мэдээлсэн боловч дэд ангиллыг нь задалсангүй. Засгийн газрын мэдээнд мөн дүнг “төрийн өмчийн 700 гаруй сургуулийг халаахад жил бүр зарцуулдаг эрчим хүчний зардал” болгон тайлбарласан байна.
Төсвийн ангиллаар “байр ашиглалттай холбоотой тогтмол зардал” нь зөвхөн халаалт биш. Боловсролын сайдын батлагдсан төсвийн хавсралтад энэ ангилалд цахилгаан, түлш ба халаалт, цэвэр бохир ус, түрээс болон эд хөрөнгийн ашиглалттай холбоотой бусад төлбөрийг багтаажээ. Тиймээс 418.2 тэрбум төгрөгийн хэд нь түлш, хэд нь цахилгаан, ус болон бусад зардал болохыг задлалгүйгээр бүхэлд нь сургуулийн халаалтын төлбөр гэж танилцуулах нь бодит өртгийг ойлгомжгүй болгож байна. Боловсролын сайдын 2026 оны батлагдсан төсөв
Тоог энгийнээр шалгахад ч тайлбарын зөрүү харагдана. 418.2 тэрбум төгрөгийг 700 сургуульд хуваавал нэг сургуульд жилд ойролцоогоор 597 сая төгрөг ногдоно. Найман сарын халаалтын улирлаар тооцвол сарын 74 сая орчим төгрөг гэсэн үг. Гэтэл Засгийн газар хоёр хоногийн дараа зарим сургуулийн сарын халаалтын зардал 10–15 сая төгрөгт хүрдэг гэж мэдээлсэн байна. Эдгээр тоо нэг хүрээ, нэг төрлийн зардлыг хэмжээгүй нь тодорхой бөгөөд 418 тэрбумд хэдэн сургууль, цэцэрлэг болон ямар төлбөрүүд багтсаныг ил болгох шаардлагатай. Засгийн газар, 2026.08.21
Хөтөлбөрийн хамрах хүрээ ч тодорхой болоогүй байна. Наймдугаар сарын 19-ний албан мэдээнд 2027 оны төсөвт 100 сургуулийг “ногоон, ухаалаг, эрүүл, аюулгүй” болгох санхүүжилт тусгана гэжээ. Харин наймдугаар сарын 21-ний мэдээлэлд Засгийн газар 200 сургуулийг шинэчлэхээр ажиллаж байгаа гэж дурдсан. Эхний 100 нь туршилтын үе шат уу, 200 нь хөтөлбөрийн нийт зорилт уу гэдгийг тайлбарлаагүй бөгөөд дээрх мэдэгдлүүдэд сонгогдох сургуулийн жагсаалт, нэг сургуулийн хөрөнгө оруулалтын хэмжээ болон хүлээгдэж буй хэмнэлт байхгүй байна.
2027 оны төсөвт хөрөнгө суулгахаас өмнө сургууль бүрийн барилгын нас, талбай, одоогийн халаалтын эх үүсвэр, сүүлийн гурван жилийн түлш ба цахилгааны хэрэглээ, дулаан алдагдлын аудит, хийх засварын өртгийг нийтлэх хэрэгтэй. Үүн дээр шинэчлэлийн дараа хэдэн Гкал дулаан, хэдэн кВт.ц цахилгаан болон хэдэн төгрөг хэмнэхийг урьдчилан тогтоож, ашиглалтад орсны дараа бодит гүйцэтгэлтэй нь харьцуулах шаардлагатай.
Сургуулийн дулааны алдагдлыг бууруулах хөрөнгө оруулалт хэрэгтэй. Харин 418 тэрбум төгрөгийг задаргаагүйгээр “халаалтын зардал” гэж нэрлэж, хамрах сургуулийн тоог 100 болон 200 гэж зөрүүлсэн хэвээр төсөв батлах нь үр дүнг хэмжих боломжгүй болгоно. Эрчим хүчний аудит, нэгж өртөг, хэмнэлтийн зорилтгүй “ногоон сургууль” нь шалгаж болох бодлогоос илүү төсвийн шинэ шошго болж үлдэх эрсдэлтэй.
Эх сурвалж: Монгол Улсын Засгийн газар
