174.4 мянган тонн импортын цемент: Үндэсний бүтээн байгуулалтад ямар шалгуураар ашиглах вэ?

Монгол Улс 2026 оны эхний долоон сард 174.4 мянган тонн цемент импортолжээ. Энэ нь 2025 оны мөн үеийн 92.5 мянган тонноос 81.9 мянган тонноор илүү дүн юм.

Үндэсний статистикийн хорооны тоймлосон тоон дээр үндэслэн тооцвол импортын биет хэмжээ ойролцоогоор 88.5 хувиар өссөн байна. Харин албан тайланд дурдсан 86.7 хувь нь цементийн тонны бус, импортын үнийн дүнгийн өсөлт юм. Импортын төлбөр нэг жилийн дотор 6.0 саяас 11.1 сая ам.доллар болж нэмэгджээ.

Импортын бараг 100 хувь БНХАУ-аас оржээ

Гаалийн ерөнхий газрын HS 2523 буюу цементийн дэлгэрэнгүй мэдээллээр 2026 оны эхний долоон сард нийт 174,407.5 тонн цемент импортолсон байна. Үүний 174,405.1 тонн нь БНХАУ-аас, 2.4 тонн нь ОХУ-аас оржээ. Өөрөөр хэлбэл, цементийн импортын бараг 100 хувь БНХАУ-д эзэлж байна.

Дотоодын үйлдвэрлэл мөн өссөн

Импорт нэмэгдсэн хугацаанд Монголын цементийн үйлдвэрлэл буураагүй. 2026 оны эхний зургаан сард дотоодын үйлдвэрүүд 1.018 сая тонн цемент үйлдвэрлэсэн нь өмнөх оны мөн үеэс 23.6 хувиар өссөн үзүүлэлт юм.

Ингэснээр 2026 онд импорт болон дотоодын үйлдвэрлэл зэрэг өссөн дүр зураг гарч байна. Цементийн худалдан авалтыг зөвхөн нийлүүлэлтийн хэмжээгээр бус, үнэ, тээвэр, стандарт, бүтээгдэхүүний төрөл болон төслийн шаардлагатай хамтатган авч үзэх шаардлагатай.

Гаалиар орсон гэдэг нь барилгад шууд ашиглах зөвшөөрөл биш:

Монгол Улсын Барилгын материал, бүтээгдэхүүний аюулгүй байдлын техникийн зохицуулалт нь гарал үүсэл, өмчийн хэлбэрээс үл хамааран Монголд нийлүүлж, ашиглах бүх барилгын материалд үйлчилнэ.

Уг зохицуулалтын дагуу зах зээлд нийлүүлэх цемент дараах үндсэн шаардлагыг хангасан байх ёстой:

• бүтээгдэхүүний нэр, төрөл, үзүүлэлт, үйлдвэрлэгч болон гарал үүслийн мэдээлэлтэй шошго, тэмдэглэгээ;
• хүчин төгөлдөр тохирлын гэрчилгээ;
• нийлүүлэгчийн мэдэгдэл;
• итгэмжлэгдсэн лабораторийн сорилтын баримт;
• импортын бүтээгдэхүүний гарал үүслийн гэрчилгээ;
• шаардлагатай тохиолдолд гадаад стандартын техникийн дүгнэлт.

Иймээс гаалийн бүрдүүлэлт нь цемент Монгол Улсад импортлогдсоныг батална. Харин тухайн цементийг барилга байгууламжид ашиглах эсэхийг тохирлын гэрчилгээ, лабораторийн сорилт болон төслийн хүлээн авах баримтаар шийднэ.

Үндэсний хэмжээний төсөлд чанарын баримт нээлттэй байх ёстой:

Зам, гүүр, метро, орон сууц, үйлдвэр болон бусад томоохон бүтээн байгуулалтад ашиглах цементийн чанарыг зөвхөн брэндийн нэр, гарал үүслийн улс эсвэл үнээр дүгнэж болохгүй.

Чанарын хяналт, олон нийтийн итгэлийн үүднээс төсөл хэрэгжүүлэгч болон захиалагч дараах мэдээллийг цементийн нийлүүлэлт бүрээр бүрдүүлж, нээлттэй байлгах нь зүйтэй:

1. Үйлдвэрлэгч болон үйлдвэрийн байршил
2. Цементийн төрөл, бат бэхийн ангилал, мөрдсөн стандарт
3. Үйлдвэрлэсэн огноо, парти буюу цувралын дугаар
4. Тохирлын гэрчилгээний дугаар, хүчинтэй хугацаа
5. Итгэмжлэгдсэн лабораторийн сорилтын дүн
6. Нийлүүлсэн болон бодитоор ашигласан хэмжээ
7. Талбайд хүлээн авсан акт, ашигласан байгууламжийн байршил

Чанарын эдгээр баримтаар баталгаажаагүй цементийг үндэсний хэмжээний бүтээн байгуулалтад нийлүүлж, ашиглах нь хэр зохистой вэ?

Төрийн төсөлд дотоодын цемент тэргүүлэх зохицуулалттай:

Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр хийх худалдан авалтын тухай хуулийн 8.1-д чанар, стандартын шаардлага хангасан барааг дотоодод үйлдвэрлэх боломжтой бол тендерийн баримт бичигт дотоодын үйлдвэрээс худалдан авахаар тусгана гэж заасан.

Засгийн газрын баталсан дотоодын үйлдвэрээс худалдан авах барааны жагсаалтад портландцемент, шаарган цемент, пуццолан цемент болон бусад төрлийн цемент тусгайлан багтдаг.

Тиймээс төрийн болон орон нутгийн төсвөөр хэрэгжих бүтээн байгуулалтад чанар, стандартын шаардлага хангасан дотоодын цемент үндсэн сонголт байна. Импортын цемент ашиглах тохиолдолд техникийн шаардлагаас гадна тухайн төслийн худалдан авалтын үндэслэл, сонгон шалгаруулалт мөн тодорхой байх ёстой.

Эцэст нь:

Монгол Улсын цементийн импорт нэг жилийн дотор 92.5 мянгаас 174.4 мянган тонн болж, ойролцоогоор 88.5 хувиар өслөө. Импортын бараг бүх хэмжээ БНХАУ-аас орж ирсэн.

Үндэсний бүтээн байгуулалтад цемент сонгох үндсэн шалгуур нь импортын эсвэл дотоодын бүтээгдэхүүн гэдэг ангилал биш. Стандартын шаардлага, тохирлын гэрчилгээ, партийн лабораторийн сорилт, худалдан авалтын хууль ёсны үндэслэл болон ашигласан хэмжээний ил тод байдал хамгийн чухал.

Импортын цементийг гарал үүслээр нь шууд үгүйсгэх ёсгүй. Мөн гаалиар орж ирсэн эсвэл хямд үнэтэй гэдгээр нь шууд хүлээн авч болохгүй. Үндэсний бүтээн байгуулалтад ашиглах цемент бүрийн чанарыг баримтаар баталгаажуулах ёстой.

Тайлбар: Импортын дүн 2026 оны I–VII сарын, дотоодын үйлдвэрлэлийн дүн I–VI сарын байдлаар. 88.5 хувийг ҮСХ-ны 0.1 мянган тонноор тоймлон нийтэлсэн дүнгээс тооцов.

Эх сурвалж: Үндэсний статистикийн хорооны “Импортын зарим гол нэрийн барааны тоо хэмжээ болон үнийн дүн, сараар” мэдээллийн сан; Гаалийн ерөнхий газрын гадаад худалдааны статистик; Хот байгуулалт, барилга, орон сууцжуулалтын яамны цементийн чанарын шалгалтын мэдээлэл; MNS 3091:2008, MNS 0974:2008, MNS 0976:2008 стандарт.