100 сургуулийн хөрөнгө оруулалт: Эхний ажил нь дулаан алдагдлыг хэмжих
Засгийн газрын 2026 оны наймдугаар сарын 19-ний хуралдаанаар “Ногоон, ухаалаг, эрүүл, аюулгүй сургууль” үндэсний загварыг хэлэлцэж, 100 сургуулийн санхүүжилтийг 2027 оны улсын төсөвт тусгахаар шийдвэрлэжээ. Хуралдаанд танилцуулсан мэдээллээр цэцэрлэг, сургуулийн барилгын 50 орчим хувь нь 1990 оноос өмнө баригдсан бөгөөд дулаан алдагдал ихтэй, эрчим хүчний хэрэглээ өндөр, инженерийн шугам сүлжээний насжилт хэтэрсэн байна. Боловсролын яамны 2025–2026 оны статистикаар улсын хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулж буй 900 ерөнхий боловсролын сургуулийн 717 нь төрийн өмчийн сургууль юм. Ийм хэмжээний барилгын сангаас эхний 100 сургуулийг сонгохдоо дулаан алдагдал, ашиглалтын зардал, халаалтын эх үүсвэр болон барилгын техникийн төлөвийг нэг аргачлалаар хэмжих шаардлагатай.
Танилцуулгад аймгуудад мод түлдэг 30–40 сургууль, Улаанбаатар хотод нам даралтын зуух ашигладаг 40 орчим сургууль байгааг дурдсан. Мөн төрийн өмчийн 700 гаруй сургуулийг халаахад жил бүр 418 тэрбум төгрөгийн эрчим хүч зарцуулж байгааг мэдээлжээ. 418 тэрбум төгрөг нь танилцуулгад мөнгөн дүнгээр өгсөн үзүүлэлт бөгөөд түлшний тонн, дулааны Гкал, цахилгааны кВт.ц-ын задаргаа нийтлэгдээгүй байна. Нэг сургуулийн зардлыг нөгөөгийнхтэй шууд харьцуулахын тулд барилгын талбай, байршлын уур амьсгал, хичээлийн байрны ашиглалтын цаг, сурагчдын тоо болон түлшний төрлийг хамтад нь тооцох хэрэгтэй. Эдгээр өгөгдлийг нэгтгэснээр аль барилга хамгийн их дулаан алдаж, аль хөрөнгө оруулалт зардлыг хамгийн их хэмжээгээр бууруулахыг эрэмбэлж чадна.
Сургууль бүрийн суурь үнэлгээ хана, дээвэр, шал, цонх, хаалгаар алдаж буй дулаан, агаарын нэвчилт, халаалтын системийн үр ашиг, дотор температур болон агаарын чанарыг хамрах ёстой. Үүн дээр сүүлийн хэдэн жилийн түлш, дулаан, цахилгааны хэрэглээг барилгын нэг ам метр талбайд шилжүүлэн тооцвол барилгуудыг ижил хэмжүүрээр харьцуулах нөхцөл бүрдэнэ. Хэмжилтийн дүн нь засварын ажлын багцыг сургууль тус бүрээр ялгаж өгнө: зарим байранд дээвэр, цонхны дулаалга хамгийн өндөр өгөөжтэй байхад өөр барилгад зуух, насос, шугамын шинэчлэл илүү их хэмнэлт гаргаж болно. Ийм суурь мэдээлэлтэй төсөв нь нэг хэвийн тоног төхөөрөмж тараах зардлаас илүү нарийн зорилготой хөрөнгө оруулалт болж хувирна.
Эрчим хүчний шинэчлэлийн дарааллыг барилгын дулааны хэрэгцээг бууруулахаас эхлүүлэх нь зардлын тооцоонд чухал нөлөөтэй. Хана, дээвэр, шал, цонх, хаалганы дулаан алдагдал болон агаарын нэвчилтийг бууруулсны дараа халаалт, агаар сэлгэлтийн системийг шинэ ачаалалд тохируулан сонгох боломжтой. Дулааны хэрэгцээ багассан барилгад зуух, дулааны насос, нарны үүсгүүр, батарей хураагуурын шаардагдах хүчин чадал мөн багасаж, анхны хөрөнгө оруулалт болон цаашдын ашиглалтын зардал илүү зөв түвшинд тогтоно. Сэргээгдэх эрчим хүчний төхөөрөмжийг энэ дарааллын төгсгөлд тооцсоноор үйлдвэрлэсэн эрчим хүчний илүү том хувь нь сургуулийн бодит хэрэглээг хангана.
Тендерийн техникийн шаардлагад хийх ажлын нэр, материалын хэмжээнээс гадна хүрэх үр дүнг урьдчилан тогтоох хэрэгтэй. Сургууль бүрийн нэг ам метр талбайд ногдох эрчим хүчний хэрэглээ хэдэн хувиар буурах, анги танхимын температур ямар хязгаарт байх, дотор агаарын нүүрсхүчлийн хийн хэмжээ ямар түвшинд хадгалагдах, халаалтын зардал хэдээр буурахыг гэрээнд хэмжигдэх үзүүлэлт болгон оруулж болно. Засвар дууссаны дараах бүтэн халаалтын улирлын хэрэглээг суурь үзүүлэлттэй харьцуулж, гүйцэтгэгчийн ажлыг бодит үр дүнгээр хүлээн авах тогтолцоо шаардлагатай. Энэ аргачлал нь дулаалгын материал, цонх, хаалга, халаалт, агаар сэлгэлт, автомат удирдлага нийлүүлэгчдийг нийт барилгын гүйцэтгэлийн төлөө хамтран ажиллахад чиглүүлнэ.
2027 оны төсвийн төслийн хамт сонгосон 100 сургуулийн нэр, байршил, барилгын нас, халаалтын одоогийн эх үүсвэр, төлөвлөсөн ажлын багц, төсөв болон хүрэх хэмнэлтийг нийтлэх нь хөтөлбөрийн бодит цар хүрээг тодорхой болгоно. Нэг ижил загвараар цуглуулсан суурь болон гүйцэтгэлийн мэдээлэл дараагийн сургуулиудын хөрөнгө оруулалтыг илүү үнэн зөв төлөвлөх өгөгдлийн сан болно. Барилгын материал үйлдвэрлэгчид, зураг төсөл зохиогчид, эрчим хүчний аудитор, угсралтын компаниудын хувьд энэ нь хэмжигдэхүйц үр дүн шаардсан шинэ зах зээл бий болгож байна. Нэг төгрөгийн хөрөнгө оруулалтаар хэр хэмжээний дулаан, эрчим хүч, ашиглалтын зардал хэмнэснээр 100 сургуулийн шинэчлэлийн үр дүн хэмжигдэнэ.
Эх сурвалж: Монгол Улсын Засгийн газар — 2026.08.19, Боловсролын яам — 2025–2026 оны статистик, АНУ-ын Эрчим хүчний яам — сургуулийн барилгын шинэчлэл, АНУ-ын Эрчим хүчний яам — шинэчлэлийн дараалал
