🚚 Замын төлбөр 2–5 дахин өсөв: Тээврийн нэмэгдсэн зардлыг хэн төлөх вэ?
2026 оны наймдугаар сарын 1-нээс олон улс, улсын чанартай авто зам ашигласны төлбөр 2–5 дахин нэмэгдлээ. Суудлын автомашины төлбөр 1,000-аас 5,000 төгрөг болсон бол ачааны автомашины тариф жин, тэнхлэгийн тооноос хамааран 10,000–20,000 төгрөг болж байна.
Шинэ тарифаар:
- 3.5 тонн хүртэлх хоёр тэнхлэгтэй ачааны машин — 10,000 төгрөг
- 3.5–18 тоннын хоёр тэнхлэгтэй ачааны машин — 12,000 төгрөг
- 18–25 тоннын гурван тэнхлэгтэй ачааны машин — 16,000 төгрөг
- 25 тонноос дээш, дөрөв болон түүнээс олон тэнхлэгтэй ачааны машин — 20,000 төгрөг төлнө.
Энэ өөрчлөлт цемент, арматур, дайрга, элс болон бусад барилгын материалыг орон нутаг, төслийн талбай руу тээвэрлэдэг компаниудад шууд хамаарна. Нэг удаагийн 20 мянган төгрөг нийт тээврийн зардалтай харьцуулахад өндөр биш мэт боловч давтамж нэмэгдэх тусам хуримтлагдана. Тухайлбал, хүнд даацын машин нэг төлбөр авах цэгээр 100 удаа нэвтрэхэд зөвхөн замын төлбөрт хоёр сая төгрөг зарцуулна.
Гэхдээ замын тариф нэмэгдсэн хэмжээгээр цемент болон барилгын материалын үнэ шууд өснө гэж дүгнэж болохгүй. Бодит нөлөө нь тээврийн зай, замд таарах төлбөр авах цэгийн тоо, машины даац, нийлүүлэлтийн давтамж болон гэрээний нөхцөлөөс шалтгаална. Харин алслагдсан төсөл, олон удаагийн нийлүүлэлтэд логистикийн нэмэлт зардал илүү тод мэдрэгдэх нь гарцаагүй.
Төлбөр нэмэх үндэслэл бий
Зам, тээврийн яамны мэдээлснээр улсын чанартай 8,000 орчим километр хатуу хучилттай замын засвар, арчлалтад баталдаг төсөв бодит хэрэгцээний ердөө 10–12 хувийг хангаж байна. Хатуу хучилттай замд зургаан жил тутам ээлжит, 12–13 жил тутам их засвар хийх шаардлагатай боловч санхүүжилт хүрэлцдэггүйгээс засвар хойшилж, эвдрэл улам даамжирдаг.
Тиймээс тарифыг шинэчлэх шаардлагыг үгүйсгэх аргагүй. Муу зам өөрөө тээврийн компаниудад дугуй, сэлбэг, шатахуун, засвар үйлчилгээ, хугацаа алдалтын илүү өндөр зардал учруулдаг. Нэмэгдсэн төлбөрөөр замын чанар бодитоор сайжирвал урт хугацаанд тээврийн зарим зардлыг бууруулах боломжтой.
Харин орлого хаашаа зарцуулагдах вэ?
Албаныхан нэмэгдсэн орлогыг зөвхөн замын засвар, арчлалтад зарцуулж, орлого болон зарцуулалтыг ил тод болгоно гэж мэдэгдсэн. Мөн улсын хэмжээнд үйл ажиллагаа явуулж буй 33 төлбөр авах цэгийг бүрэн цахим системд шилжүүлжээ. Тухайн орон нутгийн замаар тогтмол зорчдог аж ахуйн нэгж урьдчилан гэрээ байгуулснаар 30 хувийн хөнгөлөлт эдлэх боломжтой.
Гэхдээ шинэ тарифын жинхэнэ үр дүн төлбөр нэмэгдсэнээр бус, замын чанар хэр өөрчлөгдсөнөөр хэмжигдэнэ. 2026 оны эхний зургаан сард 22.7 тэрбум төгрөгийн нэхэмжлэл үүссэнээс ердөө есөн тэрбумыг нь төвлөрүүлж, 13.7 тэрбум төгрөг төлөгдөөгүй үлджээ. Нийт 420 мянга гаруй тээврийн хэрэгсэл дээр 20 орчим тэрбум төгрөгийн төлбөр хуримтлагдсан байна.
Төлбөрөө тогтмол төлдөг компаниудад тарифын дарамт нэмэгдэж, төлөөгүй нэхэмжлэл хэвээр үлдвэл шинэчлэлийн зорилго бүрэн биелэхгүй. Тиймээс хэдэн төгрөг төвлөрүүлсэн, аль замд хэдийг зарцуулсан, замын эвдрэл болон засварын хугацаа хэр буурсныг чиглэл тус бүрээр нээлттэй мэдээлэх шаардлагатай.
Зам ашигласны төлбөр нэмэгдсэн нь барилгын материалын тээвэрт шинэ зардал нэмж байна. Харин энэ төлбөрийн хариуд зам сайжирч, тээврийн хугацаа, эвдрэл гэмтэл, ашиглалтын зардал буурч чадвал бизнесүүдэд төлсөн мөнгөнийх нь бодит өгөөж болно. Үгүй бол шинэ тариф замын чанарыг бус, зөвхөн төслийн өртгийг нэмэгдүүлсэн шийдвэр болж үлдэнэ.
Эх сурвалж: Засгийн газрын 273 дугаар тогтоолын хавсралт, Зам, тээврийн салбарын мэдээлэл
