🌍 Цементийн зуухнаас CO₂-г ялган авч чадлаа: Pure Oxyfuel технологийн анхны бодит туршилт
Цементийн үйлдвэрлэлийн нүүрстөрөгчийн ялгарлыг бууруулах хамгийн том туршилтуудын нэг лабораториос үйлдвэрлэлийн шугамд шилжлээ. Германы Мергельштеттен хот дахь catch4climate төслийн баг 2026 оны долоодугаар сарын 22-нд цементийн зуухаа 100 хувийн хүчилтөрөгчийн горимоор ажиллуулж, маргааш нь өндөр цэвэршилттэй CO₂-г хуурай мөс хэлбэрээр амжилттай ялган авчээ. Ингэснээр Pure Oxyfuel технологи цементийн зуухны бодит ажиллагааны нөхцөлд CO₂ ялган авах боломжтойг анх удаа туршилтаар харууллаа.
Цементийн үйлдвэрлэлийн ялгарлыг бууруулах нь бусад олон салбараас илүү төвөгтэй. Учир нь CO₂ зөвхөн зуухны түлшнээс үүсдэггүй. Шохойн чулууг өндөр температурт задалж клинкер үйлдвэрлэх химийн процессын үеэр мөн нүүрстөрөгчийн давхар исэл ялгардаг. Тиймээс түлшийг сэргээгдэх эрчим хүчээр солих, эрчим хүчний хэрэглээг бууруулах нь чухал боловч бүх ялгарлыг дангаараа шийдвэрлэж чаддаггүй.
Pure Oxyfuel технологи энэ асуудалд өөр зарчмаар ханддаг. Ердийн цементийн зуух агаарыг ашигладаг бол уг технологи шаталтын процесст цэвэр хүчилтөрөгч нийлүүлнэ. Агаарт их хэмжээгээр агуулагддаг азот оролцохгүй болсноор зуухнаас гарах хийн дэх CO₂-ийн агууламж эрс нэмэгдэж, түүнийг ялгах, цэвэршүүлэх ажиллагаа хялбарших юм. Ялгаж авсан CO₂-г геологийн давхаргад хадгалах эсвэл үйлдвэрийн бусад процесст түүхий эд болгон ашиглах боломжтой.
Төслийг Buzzi/Dyckerhoff, Heidelberg Materials, SCHWENK Zement болон Vicat компани 2019 онд хамтран эхлүүлсэн. Долоон жилийн төлөвлөлт, туршилтын дараа €120 саяас дээш хөрөнгө оруулалтаар өдөрт 450 тонн клинкер үйлдвэрлэх хүчин чадалтай тусгай эргэдэг зуухны шугам байгуулжээ. Тус байгууламж зөвхөн судалгаа, хөгжүүлэлтийн зориулалттай бөгөөд төсөлд улсын төсвийн дэмжлэг ашиглаагүй байна.
Үйлдвэр 2026 оны тавдугаар сарын сүүлээр анхны клинкерээ үйлдвэрлэж, зургаадугаар сарын дундуур зуухандаа хүчилтөрөгч нийлүүлж эхэлсэн. Харин долоодугаар сарын 23-нд өндөр цэвэршилттэй CO₂-г бодитоор ялган авсан нь төслийн хоёр дахь туршилтын үе шатыг амжилттай дуусгалаа.
Технологийг боловсруулсан thyssenkrupp Polysius-ийн мэдээлснээр Pure Oxyfuel процесс нь клинкер үйлдвэрлэлийн, тэр дундаа шохойн чулууны задралаас үүсдэг ялгарлын 95 хүртэлх хувийг барих нөхцөл бүрдүүлэх боломжтой. Гэхдээ энэ нь технологийн зорилтот үзүүлэлт бөгөөд одоогийн туршилтаар яг хэдэн тонн CO₂ ялган авсан, нэг тонн клинкерт ногдох эрчим хүч болон өртөг хэд байсан талаар хараахан мэдээлээгүй байна.
Иймээс туршилтын гол амжилт нь “нүүрстөрөгчгүй цемент” үйлдвэрлэсэндээ бус, технологийн үндсэн ажиллагааг аж үйлдвэрийн хэмжээний зууханд баталсанд оршино. Дараагийн шатанд хүчилтөрөгч үйлдвэрлэх эрчим хүчний хэрэглээ, CO₂-г цэвэршүүлэх зардал, тээвэрлэлт, хадгалалт болон том үйлдвэрт нэвтрүүлэх эдийн засгийн боломжийг турших шаардлагатай.
Монголын цементийн үйлдвэрүүд Pure Oxyfuel системийг ойрын хугацаанд шууд нэвтрүүлэх хэмжээнд хараахан хүрээгүй байж болно. Гэхдээ экспортын зах зээл, ногоон санхүүжилт, бүтээгдэхүүний нүүрстөрөгчийн тайлагнал улам чухал болж буй үед ийм технологийн хөгжлийг ажиглах шаардлагатай. Ирээдүйн өрсөлдөөн зөвхөн цементийн үнэ, бат бэхээр бус, нэг тонн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхэд хэдий хэмжээний эрчим хүч зарцуулж, хэдий хэмжээний CO₂ ялгаруулснаар хэмжигдэх төлөвтэй байна.
catch4climate төсөл бүх асуудлын эцсийн шийдлийг хараахан гаргаагүй. Харин цементийн үйлдвэрлэлийн хамгийн хэцүү ялгарлыг бодитоор барьж болохыг үйлдвэрийн зууханд харуулсан нь салбарын хувьд чухал ахиц боллоо.
Эх сурвалж: CI4C — анхны CO₂ ялгалтын үр дүн, 2026.07.29, CI4C — төслийн нээлт ба техникийн үзүүлэлт, thyssenkrupp — Pure Oxyfuel технологийн мэдээлэл
