Цементийн үнэ: Тогтвортой байдлыг юу өөрчилж болох вэ?

Монгол Улс цементийн хэрэгцээгээ дотоодын үйлдвэрлэлээр бүрэн хангах хүчин чадалтай болсон ч бүтээгдэхүүний үнэ зөвхөн үйлдвэрийн хүчин чадлаас шалтгаалахгүй хэвээр байна. Түлш, тээвэр, эрчим хүч, валют, улирлын эрэлт зэрэг хүчин зүйлс цементийн эцсийн үнэд дарамт учруулж байгаа энэ үед үнийн бодит өөрчлөлтийг ил тод, тогтмол мэдээлэх шаардлага улам нэмэгдэж байна.

Цементийн үнэ бол барилгын салбарын хамгийн их анхаарал татдаг үзүүлэлтүүдийн нэг. Учир нь үнэ нэмэгдэхэд зөвхөн нэг уут цементийн өртөг өөрчлөгдөхгүй. Бетон зуурмаг, төмөр бетон хийц, авто зам, орон сууц болон дэд бүтцийн төслийн төсөвт шат дараалан нөлөөлдөг.

Гэсэн хэдий ч 2026 оны долоодугаар сарын байдлаар Монголын зах зээл дэх цементийн үйлдвэрийн, агуулахын болон жижиглэнгийн дундаж үнийг нэг аргачлалаар харьцуулсан шинэ албан мэдээлэл нийтэд нээлттэй эх сурвалжуудад хангалттай харагдахгүй байна. Barilga.MN-ийн барилгын материалын үнийн цувралын хамгийн сүүлийн нийтэд харагдах дугаар нь 2025 оны зургаадугаар сарын мэдээлэл бөгөөд 2026 оны материалын шинэчилсэн үнийн судалгаа уг жагсаалтад одоогоор ороогүй байна.

Энэ нь үнэ огт өөрчлөгдөөгүй гэсэн үг биш. Харин өнөөдрийн үнэ өнгөрсөн сар болон өмнөх оны мөн үеэс хэдэн хувиар өссөн, буурсан талаар нотолгоотой дүгнэлт хийхэд мэдээллийн цоорхой байгааг харуулна.

2026 оны тавдугаар сард болсон Cement Expo форумын үеэр салбарын төлөөллүүд Монгол Улсын долоон цементийн үйлдвэр нийлээд жилд 4.5 сая тонн үйлдвэрлэх хүчин чадалтай, дотоодын хэрэгцээг бүрэн хангах боломжтойг мэдээлсэн. Үйлдвэрлэлийн хүчин чадал зах зээлийн хэрэгцээнээс давсан нөхцөл нь нийлүүлэлтийн хомсдолоос үүдэх огцом үнийн өсөлтийг хязгаарлах үндсэн боломж юм.

Гэхдээ хүчин чадал хангалттай байх нь цемент заавал хямд байна гэсэн үг биш.

Цементийн үйлдвэрүүд уурхайн түүхий эдээс эхлээд зуух, тээрэм, савлагаа, лаборатори болон бэлэн бүтээгдэхүүний хүргэлт хүртэл тасралтгүй эрчим хүч, түлш, тээвэр ашигладаг. Тиймээс шохойн чулуу дотоодоос гардаг ч тоног төхөөрөмжийн сэлбэг, зарим нэмэлт материал, валютын ханш, төмөр зам болон авто тээврийн зардал эцсийн өртөгт нөлөөлнө.

Cement Expo 2026 форумын үеэр салбарын төлөөлөл дизель түлш, түүхий эд болон тээврийн зардлын өсөлт бүтээгдэхүүний өртөгт дарамт болж байгааг онцолсон. Мөн хүнд даацын тээврийн стандартыг хэрэгжүүлснээр нэг удаагийн тээвэрлэлтийн цэвэр ачааны хэмжээ багасаж, ижил хэмжээний бүтээгдэхүүн хүргэхийн тулд илүү олон рейс хийх шаардлага үүсэж болохыг тайлбарласан байна.

Эндээс цементийн үнэд хоёр өөр хүч зэрэг үйлчилж байгааг харж болно.

Нэг талд нь дотоодын олон үйлдвэр, нийт 4.5 сая тоннын хүчин чадал, үйлдвэрлэгч хоорондын өрсөлдөөн байна. Энэ нь үнийг тогтвортой байлгах хүчин зүйл.

Нөгөө талд нь түлш, тээвэр, эрчим хүч, засвар үйлчилгээ, цалин болон санхүүжилтийн өртөг байна. Эдгээр нь үйлдвэрийн үнийг нэмэгдүүлэх дарамт болдог.

Тиймээс цементийн үнэ огцом өсөхгүй байгаа нь үйлдвэрлэлийн зардал нэмэгдээгүй гэсэн үг биш. Үйлдвэрлэгчид зардлын өсөлтийн тодорхой хэсгийг бүтээмж, борлуулалтын хэмжээ, ашигт ажиллагаагаараа шингээж байж болно. Харин энэ дарамт удаан үргэлжилбэл тодорхой үеэс бүтээгдэхүүний үнэд шилжих эрсдэлтэй.

Монголын цементийн зах зээлд үнэ улирлын шинжтэй өөрчлөгддөг. Өвөл барилгын ажил саарч, эрэлт багасдаг бол хавар, зуны богино хугацаанд барилга, авто зам болон дэд бүтцийн төслүүд зэрэг эхэлдэг. Үйлдвэрийн жилийн нийт хүчин чадал хангалттай байсан ч дөрвөн сарын идэвхтэй улиралд вагон, автомашин, агуулах болон буулгалтын хүчин чадал хүрэлцэхгүй бол тухайн байршил дахь жижиглэнгийн үнэ өсөж болно.

Өөрөөр хэлбэл, үйлдвэрийн хаалган дээрх үнэ болон хэрэглэгчийн талбай дээр очсон үнэ хоёр өөр ойлголт юм.

Үйлдвэрийн үнэ дээр:

• төмөр зам эсвэл авто тээвэр;
• ачих, буулгах үйлчилгээ;
• агуулахын зардал;
• борлуулагчийн нэмэгдэл;
• байршлын ялгаа;
• ууттай болон задгай бүтээгдэхүүний зөрүү нэмэгддэг.

Иймээс “нэг тонн цемент хэд вэ?” гэсэн асуултад ганц тоогоор хариулах боломжгүй. Ямар марк, задгай эсвэл ууттай эсэх, үйлдвэрээс үү эсвэл агуулахаас уу, тээвэр багтсан уу гэдгийг заавал хамтад нь мэдээлэх ёстой.

Өмнөх үнийн огцом өөрчлөлтийн нэг жишээ 2022 онд гарсан. Тухайн оны гуравдугаар сард зарим үйлдвэрлэгч ууттай болон задгай цементийн үнээ 15–30.6 хувиар нэмэгдүүлж, зах зээл дээр нэг тонн цемент дунджаар 270–280 мянган төгрөгөөр худалдаалагдаж байв. Тухайн үеийн өсөлтийг түлш, цахилгаан, тээвэр, хөдөлмөр болон бусад урсгал зардалтай холбон тайлбарлаж байсан.

Гэхдээ 2022 оны үнийг өнөөдрийн үнэ мэт ашиглаж болохгүй. Энэ бол цементийн үнэ богино хугацаанд ямар хүчтэй өөрчлөгдөж болдгийг харуулах түүхэн жишээ юм.

2026 оны зах зээлийг бодитоор үнэлэхийн тулд үйлдвэрлэгчийн үнэ, Улаанбаатар дахь агуулахын үнэ, орон нутгийн хүргэлтийн үнэ болон жижиглэнгийн үнийг сар бүр тусад нь бүртгэх шаардлагатай. Мөн тухайн үнэ НӨАТ болон тээврийн зардал багтаасан эсэхийг заавал тодорхой болгох хэрэгтэй. 2025 оны Barilga.MN-ийн үнийн судалгаанууд ч материалын үнэд НӨАТ орсон боловч тээврийн зардал ороогүйг тусгайлан тэмдэглэдэг байсан.

Үнэ ил тод бус байх нь үйлдвэрлэгч, худалдан авагч хоёрын аль алинд эрсдэлтэй.

Хэрэглэгч зах зээлийн бодит жишиггүй үед дамлан худалдаалагчийн өндөр үнийг үйлдвэрийн үнэ гэж ойлгож болно. Үйлдвэрлэгчийн хувьд агуулах, тээвэр, жижиглэнгийн нэмэгдлээс үүссэн өсөлтийн бурууг дангаараа хүлээх нөхцөл бий болно. Харин төрийн болон хувийн төслүүд хуучин үнээр төсөв баталбал барилгын явцад төсөв нэмэгдэх, материалын чанар бууруулах эсвэл ажил саатах эрсдэл үүснэ.

Тиймээс цементийн зах зээлд үнийг хүчээр барихаас илүү үнэ хэрхэн бүрэлдэж байгааг нээлттэй болгох нь чухал.

Үйлдвэрийн үнэ, тээврийн зардал, агуулахын үнэ, жижиглэнгийн нэмэгдлийг тусад нь харуулдаг тогтмол индекс бий болговол улирлын хөөрөгдөл болон бодит өртгийн өсөлтийг ялгах боломжтой. Мөн төсөл хэрэгжүүлэгчид материалын төсөв, худалдан авалтын хугацаагаа илүү бодитой төлөвлөнө.

Монголд цементийн үйлдвэрлэлийн хүчин чадлын асуудал үндсэндээ шийдэгдсэн. Харин үнэ бүрэлдэх тогтолцооны ил тод байдал бүрэн шийдэгдээгүй хэвээр байна. Цементийн үнэ тогтвортой байна гэж хэлэхийн тулд зөвхөн үйлдвэрүүд ажиллаж байгааг бус, үйлдвэрийн хаалганаас хэрэглэгчийн талбай хүртэлх бүх зардлыг тогтмол хэмжиж, харьцуулдаг байх шаардлагатай.

Эх сурвалж

Cement Expo 2026 форумын үйлдвэрлэлийн хүчин чадал, тээвэр, түлш болон өртгийн талаарх мэдээлэл.

Barilga.MN-ийн барилгын материалын үнийн мэдээллийн цуврал.

2022 оны цементийн үнийн өөрчлөлтийн зах зээлийн сурвалжилга.