🌍 Цементийн салбарын дараагийн өрсөлдөөн: Илүү их үйлдвэрлэх бус, илүү бага нүүрстөрөгч ялгаруулах нь чухал болж байна

Цементийн салбар олон арван жилийн турш үйлдвэрлэлийн хүчин чадал, бүтээгдэхүүний чанар, нэг тонн цементийн өртгөөр өрсөлдөж ирсэн. Харин өнөөдөр энэ өрсөлдөөний дүрэм өөрчлөгдөж эхэлжээ. Ирээдүйд үйлдвэрлэгчдийн өрсөлдөх чадварыг зөвхөн хэдэн сая тонн цемент үйлдвэрлэдэг вэ гэдэг биш, нэг тонн цемент үйлдвэрлэхдээ хэдий хэмжээний нүүрстөрөгч ялгаруулдаг вэ гэсэн үзүүлэлт тодорхойлох төлөвтэй байна.

Энэ өөрчлөлтийг илтгэх хамгийн сүүлийн жишээ нь дэлхийн цементийн тэргүүлэгч Holcim болон аж үйлдвэрийн хий, технологийн салбарын тэргүүлэгч Air Liquide компаниудын хамтарсан төсөл юм. Тэд Франц улсад цементийн үйлдвэрээс ялгарах нүүрстөрөгчийг үйлдвэрийн бодит нөхцөлд барих туршилтын нэгжийг ажиллуулж эхэлснээ зарлалаа. Энэ нь лабораторийн туршилт бус, бодит үйлдвэрлэлийн орчинд хэрэгжиж буй томоохон алхам гэдгээрээ онцлог юм.

Цементийн хамгийн том асуудал нь түлш биш

Цементийн үйлдвэрүүдийг нүүрстөрөгч их ялгаруулдаг гэдгийг олон хүн мэддэг. Гэвч гол шалтгааныг тэр бүр анзаардаггүй.

Клинкер үйлдвэрлэхийн тулд шохойн чулууг ойролцоогоор 1450°C температурт шатаадаг. Энэ үед зөвхөн түлш шатаж байгаа учраас биш, шохойн чулуу өөрөө химийн урвалаар задран их хэмжээний CO₂ ялгаруулдаг. Өөрөөр хэлбэл үйлдвэр сэргээгдэх эрчим хүч хэрэглэсэн ч энэ ялгарлыг бүрэн арилгах боломжгүй.

Иймээс цементийн салбарын хувьд асуудал нь цахилгааны эх үүсвэр бус, үйлдвэрлэлийн үндсэн процесс болж байна.

Нүүрстөрөгчийг яндангаас нь барих шинэ үе эхэлж байна

Ийм нөхцөлд нүүрстөрөгч барих технологи (Carbon Capture) лабораторийн түвшнээс гарч үйлдвэрийн бодит хэрэглээнд шилжиж эхэлжээ.

Holcim-ийн байгуулсан CaptureLab нь үйлдвэрээс гарч буй яндангийн хийг ашиглан янз бүрийн CO₂ барих технологийг турших зориулалттай дэлхийн анхны үйлдвэрийн хэмжээний платформуудын нэг болсон. Air Liquide-ийн Cryocap™ FG технологи нь үйлдвэрийн утаанаас нүүрстөрөгчийг ялган авч, цэвэршүүлэн хадгалах эсвэл дахин ашиглах боломжийг туршиж байна.

Энэ нь зөвхөн нэг технологийн туршилт биш. Харин ирээдүйд цементийн үйлдвэрүүд хэрхэн ажиллах вэ гэсэн асуултын боломжит хариулт болж эхэлж байна.

Өрсөлдөөн үнэ дээр биш, нүүрстөрөгч дээр шилжиж байна

Сүүлийн жилүүдэд Европын Холбоо Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM)-ийг хэрэгжүүлж эхэлсэн нь үйлдвэрлэгчдэд шинэ шаардлага тавьж байна. Ирээдүйд бүтээгдэхүүний чанар, үнэ хоёр хангалтгүй болж, үйлдвэрлэлийн явцад ялгаруулсан нүүрстөрөгчийн хэмжээ худалдааны шинэ шалгуур болох төлөвтэй.

Үүнийг зөвхөн Европ ч биш, дэлхийн томоохон үйлдвэрлэгчид ойлгож эхэлжээ. Holcim, Heidelberg Materials, Cemex, CRH зэрэг компаниуд нүүрстөрөгч барих технологи, альтернатив түлш, бага клинкертэй цемент зэрэгт хэдэн тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалт хийж байна.

Өөрөөр хэлбэл өнөөдөр дэлхийн цементийн салбар "хэн хамгийн их үйлдвэрлэх вэ?" гэдгээс илүү "хэн хамгийн бага нүүрстөрөгч ялгаруулах вэ?" гэсэн шинэ өрсөлдөөнд оржээ.

Монголын хувьд энэ ямар дохио вэ?

Монгол Улс дотоодын цементийн хэрэгцээгээ үндсэндээ хангах үйлдвэрлэлийн хүчин чадалтай болсон. Энэ нь салбарын хувьд том амжилт.

Гэвч дэлхийн цементийн үйлдвэрлэл дараагийн шатандаа шилжиж байгаа энэ үед зөвхөн хүчин чадлаа нэмэгдүүлэх нь хангалтгүй болж байна. Ирээдүйд эрчим хүчний үр ашиг, альтернатив түлш, нүүрстөрөгчийн тайлагнал, бага нүүрстөрөгчтэй бүтээгдэхүүн зэрэг нь экспортын өрсөлдөх чадвар, хөрөнгө оруулалтын орчинд улам чухал нөлөө үзүүлэх төлөвтэй.

Өөрөөр хэлбэл өнөөдрийн асуулт "хэдэн тонн цемент үйлдвэрлэх вэ?" биш, "ирээдүйн зах зээл ямар цемент шаардах вэ?" болж өөрчлөгдөж байна.

🔎 Гол нь

Цементийн салбарын шинэ өрсөлдөөн эхэлжээ. Өмнө нь үйлдвэрлэлийн хүчин чадал, өртөг, чанар хамгийн чухал үзүүлэлт байсан бол одоо нүүрстөрөгчийн ялгарлын хэмжээ стратегийн үзүүлэлт болж байна. Holcim болон Air Liquide-ийн төсөл нь энэ өөрчлөлт онолын түвшинд бус, бодит үйлдвэрлэлд хэрэгжиж эхэлснийг харуулж байна. Ирээдүйд цементийн үйлдвэрийн үнэ цэнийг зөвхөн хэдэн тонн үйлдвэрлэснээр бус, ямар ул мөр үлдээж үйлдвэрлэснээр нь хэмждэг үе улам ойртож байна.