Төсвийн тодотгол: 998 тэрбумаар зарлага өсч, алдагдал ДНБ-ий 2%-д хүрнэ
Улсын Их Хурал 9-р сарын 7-нд ээлжит бус чуулганаараа шөнийн 23:00 цаг хүртэл хуралдаж, 2026 оны төсөвт өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төслийг хэлэлцэж, хоёр дахь хэлэлцүүлэгт бэлтгүүлэхээр шилжүүлэв. Хэлэлцүүлгийн үеэр гишүүд төсвийн тодотголын бодит үр нөлөө, зарлагын өсөлт, инфляц, иргэдийн амьжиргаанд үзүүлэх дарамтын талаар байр сууриа илэрхийлжээ.
Тоо баримт:
Төрийн аудитын байгууллагын дүгнэлтээр, төсвийн тодотгол хөгжлийн бодлого, үндэсний аюулгүй байдлын зорилтуудтай нийцэж байгаа хэдий ч урсгал зардлыг нэмэгдүүлж, хөрөнгө оруулалтын санхүүжилтийг бууруулж байгаа нь төсөв, үнийн тогтвортой байдалд эрсдэл дагуулж болзошгүй гэж сэрэмжлүүлжээ.
- Нэгдсэн төсвийн орлогыг нэмэгдүүлэхгүйгээр нийт зарлагыг 998 тэрбум төгрөгөөр өсгөнө.
- Төсвийн алдагдал 2.48 их наяд төгрөг буюу ДНБ-ий 2 хувь-д хүрнэ.
- Төсвийн тогтвортой байдлын зөвлөл: одоогийн эдийн засгийн хүндрэлийг зарлага, алдагдал нэмэгдүүлэх замаар шийдвэрлэх нь оновчгүй байж болзошгүй, төсвийн бодлогод илүү суурь өөрчлөлт хийх шаардлагатай гэж дүгнэсэн байна.
Иргэдэд хүрэх өөрчлөлт
Тэтгэвэр: 196.3 тэрбум төгрөг зарцуулж, 11-р сарын 1-нээс 435 мянган ахмад настанд суурь тэтгэвэр (ажилласан жил, шимтгэлээс хамааран 100-300 мянган төгрөг) олгоно.
Цалин: Эмч, сувилагчийн цалинг 20 хувь нэмэхэд 844.6 тэрбум төгрөг, байгаль орчин, цаг уур, хөдөө аж ахуй, соёл, спортын салбарын ажилтнуудын цалинг 50 хувь нэмэхэд зарцуулна. Боловсролын салбарын цалингийн зөрүүг мөн шийдвэрлэнэ.
Хүнсний үнэ: 150 тэрбум төгрөгөөр 100 мянган тонн улаанбуудай, 20 мянган тонн мах, 12 мянган тонн төмс, хүнсний ногооны нөөц бүрдүүлж, нийлүүлэлтийг тогтворжуулна.
Эрчим хүч: Импортын цахилгааны үнэ өссөнтэй холбоотой тарифын зөрүүг нөхөхөд 200 тэрбум төгрөг, өвлийн улирлын өмнө станц, шугам сүлжээний засварт зарцуулна.
Төрийн өмчийн ногдол ашиг: Төрийн өмчит компаниудын 1.6 их наяд төгрөгийн ногдол ашгийг иргэдэд хуваарилах төлөвлөгөөтэй ч, яг ямар хэлбэрээр хуваарилах нь тодорхойгүй хэвээр — энэ асуудал хэлэлцүүлгийн гол маргааны нэг болжээ.
Санхүүжилтийн эх үүсвэр, шүүмжлэл
Дээрх арга хэмжээнд шаардагдах 1.4 их наяд төгрөгийн талаас илүүг Нийслэлийн ашиглаагүй үлдсэн үнэт цаасны хөрөнгөөр, үлдсэнийг 1 их наядын шинэ бонд гаргах, Азийн хөгжлийн банкнаас $250 сая зээл авахаар төлөвлөжээ.
УИХ-ын гишүүд өөр өөр өнцгөөс шүүмжлэл илэрхийлэв:
- Б.Жаргалан: шатахууны хомсдол, үнийн өсөлт, замын хөдөлгөөний хязгаарлалт зэрэг иргэдийн өдөр тутмын дарамтыг тодотгож, төсвийн тодотгол олон нийтийн хүлээлтэд хүрээгүй гэж үзжээ.
- Л.Гантөмөр: эхлээд үнийг тогтворжуулах тодорхой төлөвлөгөө хэрэгтэй, төрийн албыг цомхотгох ёстой үед төрийн албан хаагчдын цалинг нэмэгдүүлж, хувийн хэвшлийн иргэдийг орхигдуулж болохгүй гэжээ.
- Ж.Золжаргал: шинэ бонд, ADB-ийн зээлийн эрсдэлийг анхаарууштай гэж дүгнэсэн бол, уул уурхайн орлого өсөж байгаа хэрнээ худалдаа, үйлчилгээ, хувийн хэвшлийн томоохон хэсэгт сааралт ажиглагдаж байгааг онцолсон.
- Б.Жавхлан: Засгийн газар 1.4 их наядын зардлыг өөр хэсгээс хэмнэж, шаардлагатай зүйлд шилжүүлсэн гэж хамгаалсан.
Дүгнэлт
Төсвийн тодотголын гол асуулт нь зөвхөн иргэдийн орлого нэмэгдэх эсэхэд бус, харин энэ бүхнийг эдийн засаг хэр удаан даах вэ гэдэгт төвлөрч байна. Өнөөдөр орлого нэмэгдүүлэх шийдвэр гаргасан ч, маргааш инфляц, төгрөгийн худалдан авах чадвар буурвал бодит өгөөж хэр байхыг цаг харуулна.
Эх сурвалж: УИХ-ын хэлэлцүүлгийн тэмдэглэл
