🌱 Ногоон цемент: Дэлхий яагаад уламжлалт цементээс татгалзаж эхэлж байна вэ?

Цемент бол дэлхийн хамгийн их хэрэглэгддэг барилгын материалын нэг. Жил бүр ойролцоогоор 4 тэрбум гаруй тонн цемент үйлдвэрлэдэг бөгөөд хотжилт, дэд бүтэц, орон сууцны хөгжил үргэлжлэхийн хэрээр энэ эрэлт буурахгүй гэж шинжээчид үздэг. Гэвч цементийн үйлдвэрлэл асар их хэмжээний нүүрстөрөгчийн давхар исэл ялгаруулдаг тул өнөөдөр салбарын хамгийн том сорилт нь илүү их цемент үйлдвэрлэх биш, илүү бага нүүрстөрөгч ялгаруулж үйлдвэрлэх асуудал болоод байна. Цементийн үйлдвэрлэл нь дэлхийн хүний үйл ажиллагаанаас үүдэлтэй CO₂ ялгарлын 7–8%-ийг бүрдүүлдэг гэж олон улсын байгууллагууд тооцоолжээ.

Яагаад цемент их хэмжээний CO₂ ялгаруулдаг вэ?

Портланд цементийн үндсэн бүрэлдэхүүн болох клинкер үйлдвэрлэхдээ шохойн чулууг ойролцоогоор 1450°C температурт шатаадаг. Энэ үед хоёр эх үүсвэрээс нүүрстөрөгч ялгардаг.

Шохойн чулуу задрах химийн урвал
Өндөр температур үүсгэх түлшний шаталт

Тиймээс зөвхөн үйлдвэрээ илүү үр ашигтай болгох нь хангалтгүй. Клинкерийн хэмжээг бууруулах, өөр төрлийн материал ашиглах, нүүрстөрөгчийг барих зэрэг технологийн шинэчлэл шаардлагатай болжээ.

Ногоон цемент гэж юу вэ?

Ногоон цемент (Green Cement буюу Low-carbon Cement) гэдэг нь уламжлалт Портланд цементтэй ижил инженерийн шаардлагыг хангахын зэрэгцээ үйлдвэрлэлийн явцад ялгарах нүүрстөрөгчийн хэмжээг мэдэгдэхүйц бууруулсан цементийг хэлдэг.

Үүнийг хэд хэдэн аргаар хэрэгжүүлдэг.

Клинкерийн хэмжээг багасгах
Шохойн чулуу, кальцинжуулсан шавар зэрэг өөр материал ашиглах
Үйлдвэрийн дайвар бүтээгдэхүүн (slag, fly ash гэх мэт)-ийг ашиглах
Альтернатив түлш хэрэглэх
Нүүрстөрөгч барих технологи (CCUS) ашиглах

Өөрөөр хэлбэл ногоон цемент нь нэг бүтээгдэхүүн биш, харин нүүрстөрөгчийн ул мөрийг бууруулах олон технологийн нэгдэл юм.

LC3 – хамгийн их яригдаж буй шинэ үеийн цемент

Өнөөдөр хамгийн их анхаарал татаж буй технологийн нэг нь LC3 (Limestone Calcined Clay Cement) юм.

Энэ төрлийн цемент нь клинкерийн тодорхой хэсгийг кальцинжуулсан шавар болон шохойн чулуугаар орлуулдаг.

Үүний үр дүнд:

CO₂ ялгарлыг 35–40% хүртэл бууруулдаг.
Одоо ажиллаж буй цементийн үйлдвэрүүдэд томоохон шинэчлэлгүйгээр үйлдвэрлэх боломжтой.
Бетоны бат бэх, эдэлгээний чанар уламжлалт цементтэй ойролцоо байдаг.

Энэ шалтгаанаар Энэтхэг, Швейцарь, Африк, Латин Америкийн олон улс LC3-ийг бодит төслүүдэд ашиглаж эхэлсэн. 2025 оны байдлаар дэлхий даяар 27-оос дээш үйлдвэрийн хэмжээнд LC3 үйлдвэрлэж байна.

Дэлхий зөвхөн шинэ цемент биш, шинэ стандарт руу шилжиж байна

Ногоон цементийн хэрэглээг нэмэгдүүлэхийн зэрэгцээ улс орнууд бүтээгдэхүүний нүүрстөрөгчийн ул мөрийг үнэлэх шинэ тогтолцоог нэвтрүүлж эхэлжээ.

2025 онд Global Cement and Concrete Association (GCCA) цемент, бетоны Global Low Carbon Ratings системийг танилцуулсан. Энэхүү үнэлгээ нь бүтээгдэхүүнийг AA-аас F хүртэл ангилж, зөвхөн бат бэхээр бус, нүүрстөрөгчийн ул мөрөөр нь үнэлэх боломжийг бий болгож байна.

Өөрөөр хэлбэл ойрын ирээдүйд барилгын материалын өрсөлдөөн зөвхөн чанар болон үнэ-ээр бус, нүүрстөрөгчийн хэмжээ-ээр хэмжигдэх хандлага улам хүчтэй болж байна.

Монголд ямар боломж байна вэ?

Монгол Улс өнөөдөр дотоодын цементийн хэрэгцээгээ үндсэндээ хангах үйлдвэрлэлийн хүчин чадалтай болсон. Харин дараагийн сорилт нь зөвхөн үйлдвэрлэлийн хэмжээг нэмэгдүүлэх бус, дэлхийн шинэ чиг хандлагатай хөл нийлүүлэн бага нүүрстөрөгчтэй үйлдвэрлэл рүү шилжих асуудал юм.

Энэ нь:

Эрчим хүчний үр ашиг
Альтернатив түлшний хэрэглээ
Клинкерийн орлуулалт
Нүүрстөрөгчийн тайлагнал
Байгаль орчны стандарт

зэрэг олон чиглэлд шинэ хөрөнгө оруулалт, технологийн шинэчлэл шаардана.

Европын Холбооны CBAM зэрэг бодлогууд өргөжихийн хэрээр экспортын өрсөлдөх чадварт бүтээгдэхүүний нүүрстөрөгчийн ул мөр улам чухал үзүүлэлт болох төлөвтэй байна.

🔎 Гол дүгнэлт

Ногоон цемент бол зөвхөн байгаль орчны санаачилга биш. Энэ нь дэлхийн цементийн салбарын дараагийн өрсөлдөөний чиглэл болж байна.

Өнөөдөр үйлдвэрлэгчид зөвхөн илүү их цемент үйлдвэрлэх бус, илүү бага нүүрстөрөгч ялгаруулдаг цемент үйлдвэрлэх өрсөлдөөнд оржээ. Ирээдүйд барилгын материалын үнэ, чанар, нийлүүлэлтээс гадна нүүрстөрөгчийн ул мөр нь худалдан авагчдын сонголт, хөрөнгө оруулалт, экспортын боломжийг тодорхойлох гол үзүүлэлтүүдийн нэг болох төлөвтэй байна.