Монголд 18.18 тэрбум ам.долларын хөнгөн цагааны үйлдвэр байгуулах хэлэлцээ эхэллээ
Монгол Улсад 18.18 тэрбум ам.долларын хөрөнгө оруулалттай хөнгөн цагааны аж үйлдвэрийн парк байгуулах хэлэлцээ эхэлснийг Эдийн засаг, хөгжлийн сайд Ж.Энхбаяр аравдугаар сарын 20-нд мэдээллээ. Төсөл хэрэгжвэл Монголын аж үйлдвэрийн салбарт хийгдэх хамгийн том хөрөнгө оруулалтын нэг болохоор байна.
Үйлдвэрийг Сүхбаатар аймгийн Эрдэнэцагаан суманд, Бичигт боомтоос 30 орчим километрийн зайд байгуулахаар төлөвлөжээ. Төслийн танилцуулгад жилд гурван сая тонн хөнгөн цагаан боловсруулж, 4.5–9 тэрбум ам.долларын бүтээгдэхүүн экспортлох хүчин чадалтай болохоор тооцсон байна. Мөн 36 мянган ажлын байр бий болгож, эхний арван жилд 8.6 их наяд төгрөгийн татварын орлого төвлөрүүлэхээр төсөөлжээ.
Эдгээр тоо Монголын эдийн засгийн хувьд өндөр хүлээлт үүсгэж байна. Манай улсын экспортын орлогын дийлэнхийг уул уурхайн түүхий эд бүрдүүлдэг. Харин хөнгөн цагааны үйлдвэр ашиглалтад орвол боловсруулсан металл, цаашлаад нэмүү өртөг шингэсэн бүтээгдэхүүн экспортлох боломж нээгдэнэ. Барилга, автомашин, цахилгаан тоног төхөөрөмж зэрэг олон салбарт ашигладаг хөнгөн цагаан нь дэлхийн зах зээлд эрэлттэй үйлдвэрийн бүтээгдэхүүн юм.
Төслийн хөрөнгө оруулагч талд БНХАУ-ын “Ханжөү Жиньжин” групп болон “Монголиа Алюминум” ХХК нэрлэгдэж байна. Эдгээр компанийн төлөөлөгчид дөрөвдүгээр сард Эдийн засаг, хөгжлийн яамтай уулзаж, хөрөнгө оруулах сонирхлоо илэрхийлсэн. Тавдугаар сард Засгийн газар төслийн бэлтгэл ажлын явцыг хэлэлцэж, шаардлагатай газрыг тусгай хэрэгцээнд авах чиглэл өгчээ. Харин аравдугаар сард хөрөнгө оруулалтын хэлэлцээ эхэлснийг зарлав.
Гэвч ийм хэмжээний үйлдвэр байгуулахад хамгийн түрүүнд шийдвэрлэх асуудал нь эрчим хүчний эх үүсвэр юм.
Хөнгөн цагаан үйлдвэрлэхэд их хэмжээний цахилгаан шаардагддаг. Олон улсын хөнгөн цагааны хүрээлэнгийн мэдээллээр нэг тонн анхдагч хөнгөн цагаан хайлуулахад дунджаар 14 мянга орчим киловатт цаг цахилгаан хэрэглэдэг.
Үйлдвэрийн зарласан гурван сая тонн хүчин чадал бүхэлдээ анхдагч металл хайлуулах үйлдвэрлэлд хамаарвал жилд ойролцоогоор 42 тэрбум киловатт цаг цахилгаан шаардагдах тооцоо гарна.
Харьцуулахад Монгол Улс 2025 онд нийт 12.6 тэрбум киловатт цаг цахилгаан хэрэглэжээ. Өөрөөр хэлбэл, дээрх нөхцөлөөр тооцсон үйлдвэрийн хэрэгцээ улсын нэг жилийн нийт хэрэглээнээс гурав дахин өндөр байна.
Энэ бол төслийн батлагдсан цахилгааны хэрэглээний тоо биш, олон улсын үйлдвэрлэлийн дундаж үзүүлэлтэд тулгуурласан харьцуулалт. Төслийн танилцуулгад дурдсан гурван сая тонн бүтээгдэхүүний хэдийг анхдагч металл хайлуулах, хэдийг бэлэн хөнгөн цагаан боловсруулах технологиор үйлдвэрлэх нь одоогоор тодорхойгүй байна. Үйлдвэрлэлийн технологиос шалтгаалан цахилгааны хэрэгцээ ихээхэн ялгаатай.
Гэхдээ аль ч хувилбарт эрчим хүчний найдвартай эх үүсвэр шаардлагатай. Монгол Улс өнөөдөр цахилгааныхаа тодорхой хэсгийг импортоор авч байгаа бөгөөд 2025 онд нийт хэрэглээний 21.4 хувийг гадаадаас хангажээ. Ийм нөхцөлд шинэ үйлдвэрийн эрчим хүчийг ямар эх үүсвэрээр, ямар өртгөөр үйлдвэрлэх, санхүүжилтийг хэн хариуцахыг тодорхой болгох шаардлагатай.
Түүхий эдийн нийлүүлэлт ч мөн адил чухал.
Анхдагч хөнгөн цагаан үйлдвэрлэхэд боксит хүдрээс гаргаж авдаг хөнгөн цагааны исэл шаардлагатай. Харин дахин боловсруулсан металлаар бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхэд түүхий эд, цахилгааны хэрэгцээ өөр байна. Төслийн хувьд түүхий эдийг хаанаас нийлүүлэх, Монголд боловсруулах ямар үе шатуудыг байгуулах, импортын зардал эцсийн бүтээгдэхүүний өртөгт хэрхэн нөлөөлөхийг нарийвчлан танилцуулах хэрэгтэй.
Бичигт боомттой ойр байршил нь Хятадын зах зээлд бүтээгдэхүүн гаргах, шаардлагатай түүхий эд импортлоход давуу талтай. Гэхдээ боомтын хүчин чадал, тээврийн дэд бүтэц, логистикийн өртөг нь үйлдвэрийн өрсөлдөх чадварт шууд нөлөөлнө.
Нөгөө талд байгаль орчны асуудал сөхөгдөж байна.
Эрдэнэцагаан сумын зарим малчид, иргэд үйлдвэрийн төсөлтэй холбоотойгоор усны нөөц, бэлчээр, орчны бохирдлын асуудлаар эсэргүүцэл илэрхийлсэн. Хөнгөн цагаан хайлуулах үйлдвэрлэлийн үед фтор агуулсан хий, тоосонцор зэрэг ялгарал үүсэх боломжтой бөгөөд тэдгээрийг бууруулах технологи, тогтмол хяналт шаарддаг.
Үйлдвэрийн технологи, эрчим хүчний эх үүсвэр, усны хэрэглээ тодорхой болсны дараа байгаль орчинд үзүүлэх нөлөөллийг бодитоор үнэлэх боломжтой. Орон нутгийн иргэдийн амьдрал, бэлчээр, усны нөөцөд үзүүлэх нөлөөлөл нь төслийн зөвшөөрөл, хэрэгжилтийн чухал хэсэг байх ёстой.
Хөрөнгө оруулалтын үр өгөөжийг тооцоход ажлын байрны асуудал ч анхаарал татна. Төслийн танилцуулгад 36 мянган ажлын байр бий болгохоор дурдсан боловч барилгын үеийн түр ажлын байр болон үйлдвэр ашиглалтад орсны дараах байнгын ажлын байрны задаргааг тодорхой танилцуулаагүй байна. Монгол ажилтнуудын эзлэх хувь, инженер техникийн боловсон хүчин бэлтгэх төлөвлөгөө, дотоодын ханган нийлүүлэгчдийн оролцоо нь хөрөнгө оруулалтын Монголд үлдэх бодит өгөөжийг тодорхойлно.
18.18 тэрбум ам.долларын хэмжээтэй төсөл Монголын эдийн засагт шинэ үйлдвэрлэл, экспортын орлого, ажлын байр бий болгох боломжтой. Харин хөрөнгө оруулалтын хэмжээ болон төсөөлсөн орлогоос гадна үйлдвэрийн техник, эдийн засгийн үндэслэл, санхүүжилтийн бүтэц, цахилгаан хангамж, түүхий эдийн нийлүүлэлт, байгаль орчны үнэлгээг олон нийтэд танилцуулах шаардлага тулгарч байна.
Монголд том үйлдвэр байгуулах хөрөнгө оруулагчийн сонирхол бий болжээ. Одоо тэр үйлдвэрийг ямар цахилгаанаар ажиллуулах, ямар түүхий эдээр хангах, Монголд ямар бодит өгөөж үлдээхийг тооцоогоор харуулах шаардлагатай байна.
Эх сурвалж: Эдийн засаг, хөгжлийн яам (2026.10.20), Mining.mn.
