Хятад Австралиас авах нүүрсээ 56 хувиар нэмэгдүүлж, Монголын нийлүүлэлт есдүгээр сард буурлаа
Хятадын нүүрсний импортын зах зээлд есдүгээр сард томоохон өөрчлөлт гарчээ. Тус улс Австралиас худалдан авсан нүүрсний хэмжээгээ өмнөх оны мөн үеэс 56 хувиар нэмэгдүүлсэн бол Монголоос авсан нүүрс найман хувиар буурсан байна. Гэхдээ оны эхний есөн сарын дүнгээр Монголын нийлүүлэлт 40 хувийн өсөлттэй хэвээр байгаа нь хоёр улсын нүүрсний худалдаа энэ онд хэр эрчимтэй нэмэгдсэнийг харуулж байна.
Хятадын Гаалийн ерөнхий газрын мэдээллээр есдүгээр сард Австралиас импортолсон нүүрс 9.8 сая тоннд хүрч, сүүлийн зургаан жилийн хамгийн өндөр түвшинд очжээ. Харин Монголоос авсан нүүрс 8.6 сая тонн болж, өнгөрсөн оны мөн үеэс буурсан байна.
Австралийн нийлүүлэлт өссөн гол шалтгаан нь Хятадын дотоодын коксжих нүүрсний үйлдвэрлэлд үүссэн хүндрэл байв. Тавдугаар сард Шаньси мужийн нүүрсний уурхайд гарсан ослын дараа уурхайн аюулгүй ажиллагааны шалгалтууд эрчимжиж, зарим уурхайн олборлолт хязгаарлагджээ. Үүний улмаас ган үйлдвэрлэлд ашигладаг коксжих нүүрсний нийлүүлэлт хумигдаж, Хятадын худалдан авагчид импортоо нэмэгдүүлсэн байна.
Үүний үр дүнд Хятад Австралиас авсан коксжих нүүрсний хэмжээгээ есдүгээр сард дөрөв дахин өсгөжээ. Австралийн нүүрс Хятадын гангийн үйлдвэрүүдийн дотоодын нийлүүлэлтийн дутагдлыг нөхөхөд чухал үүрэг гүйцэтгэсэн байна.
Нөгөө талд Индонезийн нүүрсний нийлүүлэлт буурчээ. Тус улсын нүүрс олборлолт, экспортын зөвшөөрөлтэй холбоотой зохицуулалтын өөрчлөлт болон Калимантан бүсийн гол мөрний усны түвшин буурсан нь тээвэрлэлтийг саатуулсан байна. Үүний улмаас Хятадын Индонезээс авах нүүрс 32 хувиар багассан бол ОХУ-аас авах хэмжээ 39 хувиар өсжээ.
Сонирхолтой нь, нийлүүлэгч орнуудын худалдаа ийнхүү өөрчлөгдсөн ч Хятадын нүүрсний нийт импорт есдүгээр сард зургаан хувиар буурсан байна. Хятадын эрчим хүчний компаниудын нүүрсний нөөц харьцангуй өндөр байсан нь импортын эрэлтийг хязгаарлажээ. Харин дотоодын үйлдвэрлэлд саатал гарсан нүүрсний төрлүүдийн импортыг нэмэгдүүлсэн байна.
Энэ өөрчлөлтийн дунд Монголын нүүрсний экспорт ямар байдалтай байна вэ?
Есдүгээр сарын нийлүүлэлт буурсан ч оны эхний есөн сарын дүнгээр Хятад Монголоос нийт 86.9 сая тонн нүүрс импортолжээ. Энэ нь өмнөх оны мөн үеэс 40 хувиар өссөн бөгөөд Хятадын нүүрсний гол нийлүүлэгч орнуудын дундах хамгийн өндөр өсөлт юм.
Монголын нүүрсний худалдаа энэ онд нэмэгдсэн шалтгаануудын нэг нь Хятадын коксжих нүүрсний импортын өсөлт юм. Монгол Улс газарзүйн байршлын давуу талаа ашиглан нүүрсээ авто зам болон төмөр замаар Хятадын зах зээлд нийлүүлдэг. Ялангуяа ган үйлдвэрлэлд ашигладаг коксжих нүүрсний хувьд Монгол Улс Хятадын томоохон нийлүүлэгчдийн нэг хэвээр байна.
Гэхдээ нүүрсний худалдаанд экспортолсон тонн болон олсон орлогыг тусад нь авч үзэх шаардлагатай. Нүүрсний үнэ буурвал ижил хэмжээний экспорт хийсэн ч орлого багасна. Харин коксжих нүүрсний эрэлт нэмэгдэж, үнэ өсвөл экспортын хэмжээ бага өөрчлөгдсөн ч борлуулалтын орлого нэмэгдэх боломжтой.
Энэ нь Монголын эдийн засагт шууд хамаатай. Нүүрсний экспортын орлого нь улсын валютын орлого, төсвийн татварын орлого болон уул уурхайн компаниудын санхүүгийн гүйцэтгэлд нөлөөлдөг. Тиймээс Хятадын гангийн үйлдвэрлэл, нүүрсний үнэ, бусад нийлүүлэгчдийн өрсөлдөөн манай улсын эдийн засгийн нөхцөлд чухал нөлөө үзүүлсээр байна.
Австрали, ОХУ-ын нийлүүлэлт нэмэгдэж байгаа нь Хятадын нүүрсний зах зээлд өрсөлдөөн идэвхтэй байгааг харууллаа. Хятадын худалдан авагчид үнэ, чанар, тээврийн зардал болон нийлүүлэлтийн найдвартай байдлыг харгалзан худалдан авалтаа өөрчилж байна.
Монгол Улс энэ оны эхний есөн сард нүүрсний нийлүүлэлтээ мэдэгдэхүйц нэмэгдүүлсэн ч Хятадын зах зээлээс хамаарах байдал өндөр хэвээр байна. Ийм нөхцөлд нүүрсээ хэдий хэмжээгээр экспортлохын зэрэгцээ ямар үнээр худалдах, тээврийн зардлаа хэрхэн бууруулах нь экспортын бодит өгөөжийг тодорхойлно.
Хятадын есдүгээр сарын импортын мэдээлэл нэг зүйлийг тодорхой харууллаа. Нүүрсний худалдан авалт улс орнуудын хооронд богино хугацаанд өөрчлөгдөж байна. Монголын хувьд энэ оны экспортын өсөлтөө хадгалах, цаашлаад тонн тутмаас олох орлогоо нэмэгдүүлэх нь гол сорилт болж байна.
Эх сурвалж: Reuters (2026.10.20), Хятадын Гаалийн ерөнхий газар
