Эдийн засаг өсөв. Өрхийн хэрэглээ яав?
Монголын эдийн засаг 2026 оны эхний хагаст 7.7 хувиар өсжээ. Харин мөн оны хоёрдугаар улиралд өрхийн бодит хэрэглээ 4.9 хувиар агшсан байна. Улсын хэмжээнд үйлдвэрлэл нэмэгдсэн ч өрхийн хэрэглээ дагаж тэлээгүйг энэ хоёр үзүүлэлт харуулж байна.
Өсөлт хаана бий болсныг харвал энэ зөрүү ойлгомжтой болно. Уул уурхай, тээврийн салбар эдийн засгийн өсөлтийг голлон бүрдүүлж, уул уурхайн бус салбаруудын идэвхжил сул байгааг Монголбанк тэмдэглэжээ. Олборлолт, тээвэр нэмэгдэх нь улсын нийт үйлдвэрлэлийг өсгөнө. Харин тэр өсөлт бусад салбарт ажлын байр, цалин, захиалга болж хэрхэн хүрч байгаагаас иргэдэд мэдрэгдэх үр дүн нь хамаарна.
Өрхийн бодит хэрэглээ гэдэг нь зарцуулсан мөнгийг үнийн өөрчлөлтөөр засварлаж тооцсон үзүүлэлт юм. Дэлгүүрт төлсөн мөнгө нэмэгдсэн байлаа ч авсан барааны хэмжээ нэмэгдсэн байх албагүй. Иймээс хэрэглээний агшилт нь өрхийн амьжиргааг харахад ДНБ-ий өсөлтөөс дутахгүй анхаарах тоо болж байна.
Үнийн дарамт ч үргэлжилсээр: Есдүгээр сард улсын хэмжээнд жилийн инфляц 12.9 хувь, сарын үнийн өсөлт 0.6 хувь гарлаа. Инфляц дөрөвдүгээр сараас хойш зургаан сар дараалан хоёр оронтой түвшинд хадгалагджээ. Өмнөх оны есдүгээр сард жилийн инфляц 9 хувь байсан юм.
Орлого нь үнийн өсөлтийг гүйцэхгүй байгаа өрх ижил хэрэглээгээ хадгалахын тулд илүү мөнгө гаргана. Хүнс, тээвэр, сургалтын төлбөрт зарцуулах мөнгө нэмэгдэх тусам бусад худалдан авалтаа хойшлуулах шаардлага үүсэж болно. Энэ нь эргээд дэлгүүр, үйлчилгээ, жижиг үйлдвэрлэлийн борлуулалтад нөлөөлөх эрсдэлтэй. Өрхийн төсөв дээрх шахалт бизнесийн орлогоос тусдаа асуудал биш юм.
Хэрэглээ сул байгаа нь Монголбанкны шийдвэрт ч нөлөөлж байна. Төв банк есдүгээр сарын 17-нд бодлогын хүүг 12.5 хувьд хэвээр үлдээсэн. Хүүг бууруулахад инфляцын дарамт өндөр, харин огцом нэмэгдүүлэхэд өрх, аж ахуйн нэгжийн санхүүгийн ачааллыг хүндрүүлэх эрсдэлтэй гэж тайлбарласан байна.
Эндээс өсөлтийн хэмжээнээс гадна хаана төвлөрч, өрхийн орлогод хэрхэн хүрч байгааг харах шаардлага гарч байна. Уурхайн олборлолт нэмэгдэхийн хамт бусад салбарын ажил, захиалга өсөж байна уу, цалингийн нэмэгдэл үнийг гүйцэж байна уу гэдэг нь дараагийн асуулт. Өсөлт өрхийн төсөвт хүрсэн эсэхийг өдөр тутмын хэрэглээгээ танах шаардлага багассан эсэхээс бид цаашид дүгнэнэ.
Эх сурвалж: Монголбанк — 2026.09.17-ны хэвлэлийн хурлын мэдээлэл, Bloomberg TV Mongolia — 2026.10.08-ны инфляцын мэдээ.
