🚢 Дэлхийн логистикийн шинэ эрсдэл: Нийлүүлэлтийн сүлжээ үнэхээр хэвийн болсон уу?

Цар тахлын үеэр дэлхийн логистикийн салбар урьд өмнө байгаагүй сорилттой тулгарч, контейнерийн үнэ хэд дахин өсөж, бараа бүтээгдэхүүний нийлүүлэлт сар сараар саатаж байв. 2025 он гэхэд энэ хямрал үндсэндээ намжсан мэт харагдсан ч дэлхийн худалдаа бүрэн хэвийн болсон гэж хэлэхэд эрт байна.

Өнөөдөр логистикийн салбарт шинэ төрлийн эрсдэлүүд бий болжээ. Улаан тэнгисийн аюулгүй байдлын нөхцөл байдал, геополитикийн хурцадмал байдал, боомтуудын ачаалал, далайн тээврийн урсгалын өөрчлөлт зэрэг нь дэлхийн нийлүүлэлтийн сүлжээг дахин сорьж эхэлсэн бөгөөд компаниудын хувьд хамгийн том асуулт нь "Бараагаа хэзээ хүргэх вэ?" биш, "Нийлүүлэлтээ хэр тогтвортой байлгах вэ?" болж өөрчлөгдөж байна.

Суэцийн суваг богино зам хэвээр ч хамгийн найдвартай нь байхаа больжээ

2024 оны эхээр Улаан тэнгист үүссэн аюулгүй байдлын эрсдэлийн дараа дэлхийн томоохон тээврийн компаниудын олонх нь Суэцийн сувгаар зорчихоо багасгаж, Африкийн өмнөд үзүүр болох Сайн найдварын хошуугаар тойрон явах шийдвэр гаргасан.

Энэ өөрчлөлт нэг харахад ердөө өөр маршрут сонгосон мэт боловч дэлхийн худалдаанд том нөлөө үзүүлжээ. Усан онгоцнуудын аяллын хугацаа дунджаар 10–15 хоногоор уртасч, түлшний хэрэглээ нэмэгдэн, даатгалын зардал өсөж, контейнерийн эргэлт удааширсан нь олон улсын тээврийн өртөгт шууд нөлөөлсөн байна.

Өөрөөр хэлбэл өнөөдрийн логистикийн асуудал нь зөвхөн далайн тээврийн үнэ биш, харин цаг хугацааны асуудал болж хувирчээ.

Тээврийн зардал зөвхөн тээврийн компанид нөлөөлдөггүй

Логистикийн өртөг өсөхөд хамгийн түрүүнд тээврийн компаниудын ашиг буурдаг гэж олон хүн боддог. Гэвч бодит байдал дээр хамгийн том нөлөөг үйлдвэрлэгчид болон импортлогчид мэдэрдэг.

Барилгын материал, үйлдвэрийн тоног төхөөрөмж, машин механизм, түүхий эд зэрэг бараанууд хугацаандаа ирэхгүй байх нь зөвхөн тээврийн асуудал биш. Төсөл хойшлох, үйлдвэрлэл саатах, агуулахын зардал нэмэгдэх, эргэлтийн хөрөнгө удаан хугацаагаар түгжигдэх зэрэг олон дараалсан үр дагаврыг бий болгодог.

Ингэснээр компаниудын санхүүжилтийн хэрэгцээ нэмэгдэж, эцсийн бүтээгдэхүүний өртөгт дарамт үүсдэг. Зарим тохиолдолд барааны үнэ өсөхөөс илүү хугацааны хоцрогдол нь илүү өндөр өртөг дагуулдаг.

Монголд энэ өөрчлөлт яагаад илүү мэдрэгддэг вэ?

Монгол Улс далайд гарцгүй орны хувьд олон улсын логистикийн өөрчлөлтөд бусад орноос илүү мэдрэмтгий байдаг.

Импортын ихэнх бараа далайн тээврээр БНХАУ-ын боомтуудад хүрч, тэндээс төмөр зам болон авто тээврээр Монголд орж ирдэг. Тиймээс далайн тээврийн саатал хаана ч үүссэн эцэстээ үйлдвэрийн тоног төхөөрөмж, сэлбэг хэрэгсэл, барилгын материалын нийлүүлэлтийн хугацаанд нөлөөлөх боломжтой.

Экспортын хувьд ч ялгаагүй. Нүүрс, зэс зэрэг уул уурхайн бүтээгдэхүүн олон улсын зах зээлд өрсөлдөхдөө зөвхөн үнэ биш, логистикийн хурд, тогтвортой байдал-аар өрсөлдөх шаардлагатай болж байна.

Дэлхийн худалдаа шинэ хэвийн үе рүү шилжив

Өмнө нь нийлүүлэлтийн сүлжээний эрсдэлийг ихэвчлэн байгалийн гамшиг эсвэл цар тахалтай холбон ойлгодог байсан бол өнөөдөр нөхцөл байдал өөр болжээ.

Геополитикийн зөрчил, худалдааны бодлого, боомтын хүчин чадал, уур амьсгалын эрсдэл зэрэг олон хүчин зүйл нэгэн зэрэг логистикт нөлөөлөх болсон нь дэлхийн худалдааны шинэ бодит байдал болоод байна.

Ийм нөхцөлд компаниуд хамгийн хямд тээврийг сонгохоос илүү нийлүүлэлтийн найдвартай байдлыг чухалчилж, олон улсын үйлдвэрлэгчид ч нийлүүлэлтийн эх үүсвэрээ төрөлжүүлэх бодлого баримталж эхэлжээ.

Эцэст нь:

Дэлхийн логистикийн салбар цар тахлын үеийнх шиг хямралд ороогүй ч эрсдэлүүд бүрэн арилсангүй. Харин ч тэдгээрийн шинж чанар өөрчлөгдөж, геополитик, далайн тээвэр, боомтын хүчин чадал зэрэг олон хүчин зүйл нэгэн зэрэг нөлөөлөх болсон нь компаниудын өмнө шинэ сорилт үүсгэж байна.

Өнөөдөр логистик гэдэг нь зөвхөн бараа тээвэрлэх үйлчилгээ биш. Энэ нь үйлдвэрлэлийн тасралтгүй ажиллагаа, барилгын төслийн хугацаа, худалдааны өрсөлдөх чадвар, цаашлаад улсын эдийн засгийн тогтвортой байдалд нөлөөлөх стратегийн хүчин зүйл болжээ. Иймээс ирэх жилүүдэд дэлхийн зах зээлд өрсөлдөх чадварыг зөвхөн бүтээгдэхүүний үнэ биш, нийлүүлэлтийн сүлжээгээ хэр үр ашигтай, найдвартай удирдаж чадаж байгаа нь улам бүр тодорхойлох төлөвтэй байна.

Эх сурвалж