44% амжилтгүй тендер: Хамгийн хямд үнэ үнэхээр хэмнэлт мөн үү?

УИХ-ын Төсвийн байнгын хороо есдүгээр сарын 16-нд Төрийн худалдан авах ажиллагааны тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төслийг хэлэлцэж, чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцүүлэхийг дэмжлээ. Хуулийг шинэчлэх болсон гол үндэслэлийн нэг нь тендерт оролцогчдын тоо буурч, оролцогчгүй болон дахин зарлагдах худалдан авалт нэмэгдсэн явдал гэж төсөл санаачлагчид тайлбарласан бөгөөд 2024 онд нийт тендерийн 44 хувь амжилтгүй болж дахин зарлагдсан статистикийг танилцуулжээ.

Тоо баримт:

Одоогийн тогтолцоонд тендер дахин дахин зарлагдах нь худалдан авах ажиллагааны хугацааг сунгаж, төсөвт төвлөрсөн хөрөнгийг тухайн хугацаанд нь ашиглахад хүндрэл үүсгэж байгааг хууль санаачлагчид онцолсон. Үүнтэй зэрэгцээд УИХ-ын гишүүд сонгон шалгаруулалтаар хамгийн хямд үнийн саналтай оролцогчийг сонгох үед чанарын асуудал үүсдэг талаар хөндөж, шинэ зохицуулалт үүнийг хэрхэн шийдэхийг асуусан байна.

• 44% — 2024 онд амжилтгүй болж, дахин зарлагдсан тендерийн эзлэх хувь.
• ₮10 тэрбум хүртэлх тендерт банкны баталгаа заавал гаргахгүй, баталгааны мэдэгдлээр оролцох боломжтой болно.
• Татвар, нийгмийн даатгалын хугацаа хэтэрсэн өртэй компанийг тендерийн шатанд шууд хасахгүй, шалгарвал гэрээ байгуулахаас өмнө өрөө барагдуулах боломж олгоно.
• Гүйцэтгэгчийг зөвхөн үнээр бус үнэ, чанарын хосолсон шалгуураар сонгох, том төслүүдэд чадавхад суурилсан хэлэлцээний арга хэрэглэхээр төсөлд тусгажээ.

Хамгийн хямд үнэ ба чанар

Төрийн тендерийн үндсэн зорилго нь төсвийн мөнгийг үр ашигтай зарцуулах боловч хамгийн бага үнэ нь заавал хамгийн бага нийт өртөг гэсэн үг биш. Барилга, дэд бүтцийн төсөлд анхны үнэ хямд байсан ч ажлын чанар муу, хугацаа сунжрах, нэмэлт ажил үүсэх тохиолдолд эцсийн зардал өсөх эрсдэлтэй. Энэ асуудлыг Байнгын хорооны хэлэлцүүлгийн үеэр гишүүд хөндөж, хамгийн хямд саналыг сонгосноор үүсдэг чанарын асуудлыг шинэ хуулиар хэрхэн шийдвэрлэх талаар тодруулсан байна. Харин төсөл санаачлагчдын санал болгож буй гол өөрчлөлт нь гүйцэтгэгчийг үнэ болон чанарыг хамтад нь үнэлж сонгох зарчим юм.

Энэ өөрчлөлт барилгын салбарт онцгой ач холбогдолтой. Авто зам, сургууль, эмнэлэг, инженерийн байгууламж зэрэг олон жил ашиглагдах хөрөнгө оруулалтыг зөвхөн барилгын эхний үнээр харьцуулах бус, техникийн шийдэл, туршлага, гүйцэтгэлийн чанартай хамтатган үнэлэх боломж нээгдэж байгаа ч “чанар”-ыг яг ямар шалгуур, жингээр үнэлэх нь хэрэгжилтийн үед гол асуудал болно. Хэт ерөнхий шалгуур нь сонгон шалгаруулалтыг уян хатан болгохын зэрэгцээ үнэлгээний ил тод байдалд илүү өндөр шаардлага тавина.

Шалгуур хөнгөрөх үү?

Шинэ төсөл өрсөлдөөнийг нэмэгдүүлэхийн тулд оролцооны зарим босгыг бууруулж байна. Тухайлбал, 10 тэрбум төгрөг хүртэлх тендерт банкны баталгааны оронд баталгааны мэдэгдэл ашиглах боломжтой бөгөөд татвар, нийгмийн даатгалын хугацаа хэтэрсэн өртэй компани шалгарсан тохиолдолд гэрээ байгуулахаас өмнө өрөө төлөх боломжтой болно. Хууль санаачлагчид эдгээрийг бизнесүүдийн тендерт оролцох зардал, саадыг багасгах зохицуулалт гэж тайлбарлаж байна.

Нөгөө талд оролцох босгыг хөнгөвчлөх тусам гэрээ байгуулсны дараах хариуцлага, гүйцэтгэлийн баталгаа, чанарын хяналт илүү чухал болно. Өөрөөр хэлбэл асуудал нь тендерт олон компани оруулах эсэхээс гадна шалгарсан компани ажлаа хугацаанд нь, шаардлагатай чанартай дуусгаж чадах эсэхийг яаж баталгаажуулах вэ гэдэг дээр шилжинэ.

Цаашид харах зүйл

Одоогоор энэ нь батлагдсан хууль биш. Төсвийн байнгын хороо есдүгээр сарын 16-нд төслийг үзэл баримтлалын хүрээнд хэлэлцэхийг дэмжиж, чуулганы нэгдсэн хуралдаанд шилжүүлсэн шатандаа байна. Тиймээс хэлэлцүүлгийн явцад үнэ, чанарын үнэлгээний жин, тендерийн баталгаа, татварын өртэй оролцогчид тавих нөхцөл зэрэг зохицуулалт өөрчлөгдөх боломжтой.

Дүгнэлт

2024 онд тендерийн 44 хувь амжилтгүй болж дахин зарлагдсан нь төрийн худалдан авалтад зөвхөн мөнгө бус хугацааны том зардал байгааг харуулж байна. Шинэ төсөл энэ асуудлыг оролцооны босгыг хөнгөвчлөх, үнээс гадна чанарыг үнэлэх замаар шийдэхийг зорьж байгаа ч эцсийн үр дүн нь хуульд “чанар” гэсэн үг нэмэгдсэнээр бус, түүнийг хэр хэмжиж, хэр ил тод үнэлж, шалгарсан гүйцэтгэгчид ямар хариуцлага тооцохоос хамаарна.

Тиймээс гол асуулт нь “хамгийн хямд тендерийг болиулах уу?” гэхээс илүү, төсвийн мөнгөөр хамгийн бага эхний үнэ бус хамгийн сайн нийт үр дүнг хэрхэн худалдан авах вэ гэдэгт байна.

Эх сурвалж: Улсын Их Хурлын Төсвийн байнгын хорооны 2026 оны есдүгээр сарын 16-ны хэлэлцүүлэг, Төрийн худалдан авах ажиллагааны тухай хуулийн шинэчилсэн найруулгын төсөл.